8 . سبق دهرى
قسم ديگرى را ميرداماد بر اقسام سبق اضافه كرده است و آن همان سبق دهرى است كه در باب حدوث و قدم معلوم شد كه مقصود از آن چيست و تعريفش كدام است .
در باب حدوث و قدم گفتيم كه ميرداماد يك نوع حدوث كشف كرده است و آن را « حدوث دهرى » ناميده است . در آنجا گفتيم كه حدوث دهرى غير از حدوث زمانى است كه در ميان موجودات هم عرض - يعنى موجوداتى كه همه در يك عالم قرار گرفتهاند مثل موجودات عالم طبيعت - اعتبار مىشود و غير از حدوث ذاتى است كه فلاسفه گفتهاند و به معنى مسبوقيت وجود شىء به امكان ذاتى خودش است ، بلكه عبارت است از مسبوقيت وجود شىء به عدم خودش در عالم دهر ؛ يعنى آنچه كه در عالم طبيعت موجود است در مرتبهء عالم دهر - كه عالم دهر تقدم دارد بر عالم طبيعت - موجود نيست يعنى معدوم است ، پس وجودش در اين عالم مسبوق است به عدمش در عالم ديگر .
در مورد حدوث زمانى ، وجود شىء مسبوق بود به عدمش در عالم طبيعت ولى در امتداد زمانى . در اينجا وجود شىء مسبوق است به عدم خودش ولى در امتداد سلسلهء طولى به تعبير ميرداماد ( كه در گذشته خوانديم : انّ للوجود سلسلتين : سلسلة طولية و سلسلة عرضية ) . در همان مبحث حدوث دهرى هم گفتيم كه وقتى ما در مورد حدوث دهرى مىگوييم وجود اين شىء مسبوق است به عدمش در عالم دهر ، پس براى عالم دهر نوعى تقدم بر عالم طبيعت قائل هستيم ، و آن تقدم غير از تقدم بالعليه است ، و همان تقدم بالدهر است كه ميرداماد قائل بوده است .
تقدم بالدهر همين است كه آن عالم دهر يك عالمى است و اين عالم طبيعت هم يك عالمى ، و اين عالم در مرتبهء آن عالم وجود ندارد و از اين جهت مثل تقدم زمانى است كه سابق و مسبوق از يكديگر انفكاك دارند . تقدم دهرى از يك جهت با تقدم بالعليه و تقدم بالطبع و غيره بجز تقدم زمانى فرق دارد چرا كه در تقدم بالعليه ، سابق و مسبوق با هم هستند و با يكديگر مجتمع هستند ولى سبق و تقدم دهرى نظير سبق وقدم زمانى يك نوع سبق و تقدم انفكاكى است ، [ با اين تفاوت كه در سبق و