( 5 ) حدوث و قدم
حدوث اسمى .
يادآورى
در مبحث حدوث و قدم به اين نكته بايد توجه داشته باشيم كه حكما درمورد حدوث و نقطهء مقابلش قدم چنين تحليلى دارند كه مىگويند : حدوث عبارت است از پيشى داشتن نيستى شىء بر هستى شىء ، و قدم كه نقطهء مقابل حدوث است عبارت است از پيشى نداشتن نيستى شىء بر هستى شىء . پس ما به چيزى « حادث » مىگوييم كه نيستىاش بر هستىاش پيشى دارد و به چيزى « قديم » مىگوييم كه نيستىاش بر هستىاش پيشى ندارد . پس در اينجا ما سه مفهوم اساسى داريم : مفهوم هستى ، مفهوم نيستى ، مفهوم پيشى .
از انواع سبقها و پيشيها و تقدمها يك نوع سبق هست كه عرف با آن آشنايى دارد و آن را مىشناسد . اين نوع از سبق و تقدم كه عرف آن را مىشناسد امرى شبه محسوس است ( با اينكه محسوس نيست ولى شبيه محسوس و درحد محسوسات است ) و آن عبارت است از سبق و تقدم زمانى ؛ يعنى مراتب و اجزاء زمان يك