( 4 ) حدوث و قدم
حدوث دهرى ( 2 )
بحث ما دربارهء حدوث دهرى ميرداماد بود . حاجى براى توضيح نظريهء ميرداماد سه مقدمه ذكر كرده است . دو مقدمهء آن را بيان كرديم : مقدمهء اول اينكه براى وجود هر موجودى ظرفى هست ؛ و مقدمهء دوم اينكه وجود داراى دو سلسله است : سلسلهء طولى و سلسلهء عرضى . ديگر توضيحى دربارهء اينها نمىدهيم و به مقدمهء سوم مىپردازيم .
مقدمهء سوم
مقدمهء سوم اين است كه عدم در احكام خودش تابع وجود است . مقصود از اين كه عدم در احكام خودش تابع وجود است اين نيست كه عدم عينيتى داشته باشد مانند وجود ولى عينيت عدم يك عينيت تبعى باشد براى وجود ؛ بدون شك عدم در ماوراء ذهن ما حقيقتى ندارد . عدم اصلًا حقيقتِ ماوراء ذهنى نيست بلكه انتزاع ذهن است . عدم ، انتزاع ذهن است از مراتب وجود . اين امر انتزاعى به دليل انتزاعى