و بىاساسى است كه مىزنيد ؟ اين انسان را كه ديروز ديده بودم امروز هم همان را دارم مىبينم . اين شخص را كه من ديروز ديده بودم امروز هم عيناً با همان شكل و قيافه مىبينم ؛ مثلًا اگر خراشى در گوشهء صورتش داشت الآن هم عين همان خراش را دارد . پس البته همان شخص است و شخص ديگرى نيست .
جواب اين است كه اگر آن حرفها كه گفتيد همهء عالم « شدن » است و همهء عالم حركت است درست باشد و خوب فهميده باشيد ، به اين مطلب پى مىبريد كه در اينجا هم حركت وجود دارد ولى شما آن را حس نمىكنيد . اين از آن جاهايى است كه حس با منطق و با فلسفه دوتاست ؛ يعنى از مواردى است كه حس نمىتواند آن را درك كند . اين مثل حركت عقربهء ساعت شمار است كه شما هرچه نگاه كنيد ، از فرط كندى حركت ، آن را ثابت مىبينيد ولى بعد از يك ساعت كه نگاه مىكنيد مىبينيد چند ميليمتر راه را طى كرده است در صورتى كه هرچه هم كه شما خيره شويد حركتش را نمىبينيد . ولى آيا اين دليل بر اين است كه حركت نكرده است و بدون اينكه حركت كند مثلًا از ساعت 7 به ساعت 8 رفته است ؟ يا حركت آنقدر كند است كه چشم آن را درك نمىكند ؟ واضح است كه شق دوم صحيح است ؛ يعنى حركت آنقدر كند است كه چشم آن را درك نمىكند . مگر سامعهء ما همهء صوتها را درك مىكند كه چشم ما همهء حركتها را ببيند ؟ گوش ما هم يك حد متوسطى از صوتها ( از بيست ارتعاش در ثانيه تا بيست هزار ارتعاش در ثانيه ) را درك مىكند . از اين حد بالاتر را درك نمىكند ؛ صوت وجود دارد ولى سامعهء ما آن را درك نمىكند ؛ از آن حد پايينتر را هم درك نمىكند . حيواناتى هستند كه بالاتر از اين حد را درك مىكنند و حيواناتى هستند كه پايينتر از آن حد را درك مىكنند . پس اينكه سامعهء ما اصوات خارج از اين دو حد را درك نمىكند دليل نمىشود كه صوت وجود ندارد .
حركت هم همينطور است . چشم ما بعضى حركتها را مىبيند ، بعضى حركتهاى ديگر را نمىتواند ببيند . اگر تغيير كيفيت سريع باشد چشم انسان مىبيند كه چگونه اين شىء كه مثلًا سفيد است دارد سياه مىشود و يا سياه است دارد سفيد مىشود ؛ مىبيند كه چگونه اين شىء كه زرد است دارد قرمز مىشود . اما سيبى كه تدريجاً دارد قرمز مىشود تغيير كيفيتش براى چشم ما قابل تشخيص نيست . اگر يك ماه بگذرد و آنگاه انسان اين سيب را نگاه كند مىبيند كه بله ، در ظرف اين يك ماه فرق كرده است . ولى اگر انسان بهطور مدام با چشمش نگاه كند نمىتواند اين فرق را
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 366
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٦٦