( 1 ) حدوث و قدم
در آغاز كتاب شرح منظومه از قول حاجى خوانديم كه :
انَّ كِتابَنا عَلى مَقاصِدوَكُلُّ مَقْصَدٍ عَلى فَرائِد .
يعنى خود حاجى در تقسيم بندى اين كتاب ، ابتدا آن را مقصدمقصد كرده است ، كه اين مقصدها مثل ابواب كلى كتاب هستند ، بعد هر مقصدى را به فرائدى يعنى به بابهاى كوچكترى تقسيم كرده و باز هر فريدهاى را به فصلهايى تقسيم نموده و آن فصلها را « غرر » ناميده است . مقصد اول ما در « امور عامّه » بود كه خود مشتمل بر چند فريده بود . فريدهء اول در وجود و عدم بود . فريدهء دوم در مواد ثلاث ( وجوب و امكان و امتناع ) بود ؛ و اكنون فريدهء سوم در « قِدَم و حدوث » است . البته بحثهاى مربوط به قدم و حدوث به اندازهء مباحث فريدهء اول و دوم نيست ، كمتر است .
تعريف قدم و حدوث
در آغاز بحث تعريف مىكنند كه قدم يعنى چه و حدوث يعنى چه . مىگويند قدم يك شىء يعنى نبودن وجودش بعد از عدم ، و حدوث يك شىء يعنى بودن وجودش بعد از عدم . اگر وجودى باشد و عدمى - كه البته واضح است كه اين عدم