( 3 ) مباحث مربوط به امكان
ادامه بحث پنجم
ملاك و مناط نياز به علت چيست ؟
بحث دربارهء اين مسأله بود كه امكان ، مناط نياز به علت است ( كه اين بحث بعداً هم ذكر خواهد شد ) و نيازمندى ممكن به علت يك امر بديهى اوّلى است . اين خودش يك مسألهاى است كه ملاك نياز معلول به علت چيست . آنچه كه معلولِ يك علتى است ملاك نيازش به علت چيست ؟ اين مسأله غير از اصل عليت است .
يك مطلب اصل عليت است كه مىگوييم مثلا الف علت است از براى ب و ب معلول الف است پس الف عليت دارد براى ب ؛ و يك مطلب دليل نيازمندى معلول به علت است . نمىگوييم چرا ب وجود دارد كه بگوييد چراى او الف است . آن يك مسأله است . مسألهء ديگر كه قهراً در اينجا مطرح است اين است كه اساساً چرا ب نيازمند به الف است ؟ چرا ب نيازمند به علت است ؟ چرا ب بىنياز از علت نيست ؟ چرا اساساً اشياء بىنياز از علت نيستند ؟ ملاك نياز معلولها به علت چيست و به تعبير ديگر :
چه چيز معلول را به علت نيازمند كرده است ؟ اين را اصطلاحاً به اين تعبير مىگويند كه « مناط احتياج به علت چيست » ؟ در اينجا چند جور مىشود نظر داد .