ضرورت به شرط محمول
يكى ديگر از معانى امكان كه تا اندازهاى قابل بحث است امكان استقبالى است .
ولى قبل از آنكه امكان استقبالى را توضيح بدهيم بايد يك نوع ضرورت ديگرى را كه در مقابل آن هم لفظ « امكان » ى وضع [ شده ] است - چون در كلمات حاجى آمده است و بعد هم خواهد آمد و در اصطلاح حكما هم زياد مىآيد - شرح بدهيم و بعد وارد امكان استقبالى بشويم ، و آن اصطلاح « ضرورت به شرط محمول » است .
اين ، نكتهء ظريفى است كه براى شناخت ذهن و كارهاى ذهن خيلى مفيد است و بايد آن را درك كرد . مثلًا ما مىگوييم : « زيد ايستاده است » . « زيد » موضوع است و « ايستاده » محمول . اگر به صورت مغالطه از ما بپرسند اينكه شما مىگوييد زيد قائم است ، زيد ، بالامكان قائم است يا بالضروره قائم است ، چه مىگوييم ؟ مىگوييم :
زيد بالامكان قائم است ، چون ممكن است قائم باشد و ممكن است قائم نباشد .
مىگويند : اين زيد درواقع يا قائم است يا قائم نيست ؛ ديگر درواقع از ايندو بيرون نيست . اگر قائم باشد كه زيدِ قائم بالضروره قائم است . زيدِ قائم كه نمىتواند قائم