و اين نظير حرفى است كه هگل و امثال هگل تحت عنوان « گذار از كميت به كيفيت » گفتهاند كه اين « گذار از كميت به كيفيت » در تعبير فلاسفهء ما « گذار از كيفيت به ماهيت » است و واقعيتش هم همين است ، اينها به غلط اسمش را « گذار از كميت به كيفيت » گذاشتهاند . همان چيزى كه آنها مىگويند ، درواقع « گذار از كيفيت به ماهيت » است و به غلط اسمش را « گذار از كميت به كيفيت » گذاشتهاند « 1 » .
هامش
( 1 ) . - منظورتان از « گذار از كيفيت به ماهيت » گذار از يك كيفيت است به كيفيت ديگر ؟ .
استاد : خير . گرچه از بحث خودمان داريم دور مىافتيم ولى حال من مثال سادهاش را كه همان مثال معروف هگل است ذكر مىكنم : اگر شما آب را گرم كنيد ، درجهء گرمى آب تدريجاً بالا مىرود ؛ به دو درجه ، سه درجه ، بيست درجه ، هشتاد درجه و صد درجه مىرسد . اينها مىگويند تا اينجا اين آب تغيير كمّى پيدا مىكند ولى به صد درجه كه مىرسد يك مرتبه يك تغيير كيفى پيدا مىكند و به بخار تبديل مىشود . اما اين تعبير اساساً غلط است كه بگوييم تا اينجا هر تغييرى صورت مىگيرد تغيير كمّى است و در اين نقطه يك مرتبه يك تغيير كيفى صورت مىگيرد . آب كه گرم مىشود تغيير كيفى پيدا مىكند ، يعنى حرارت آب است كه تغيير پيدا مىكند و حرارتْ كيفيت است . حرارت آب مرتباً اشتداد پيدا مىكند ، شما تغييرات كيفى را با يك كميت ارائه مىدهيد . اين ، ارائه دادنِ تغيير كيفى است با تغيير كمى نه اينكه واقعيتش تغيير كمى است . نمو ، تغيير كمى است . اگر چيزى كميتش كم يا زياد بشود اين تغيير كمى است ، ولى اين آب كه نمو نمىكند كه بگوييم بر ابعادش افزوده مىشود يا از ابعادش كاسته مىشود ، يعنى شما الآن از نظر ابعادش بحث نمىكنيد كه بر ابعادش افزوده شد يا از ابعادش كاسته شد . چيزى كه هست بشر مىتواند تغييرات كيفى را به وسيلهء يك كميت ارائه بدهد ؛ يعنى چه ؟ يعنى شما يك چيزى مثل جيوه در كنار اين آب مىگذاريد ، هرچه كه اين آب تغيير كيفى پيدا مىكند آن جيوه بالا مىرود . آن جيوه است كه تغيير كمى پيدا كرده است نه اينكه آب تغيير كمى پيدا كرده باشد . شما با تغيير كمى جيوه تغيير كيفى آب را درك مىكنيد ، اما اينها اسم اين تغيير كيفى را تغيير كمى گذاشتهاند ، يعنى مرتكب اشتباهى به اين بزرگى شدهاند .
- مثال تخم مرغ كه مىگويند تخم مرغ رشد مىكند بعد تبديل به جوجه مىشود هم همينطور است ؛ يعنى همين تغيير در كميت است .
استاد : اگر رشد كمّى كند ، بزرگ شود بلى ، تغيير كمّى است ، ولى در درونش كه تغييراتى پيدا مىشود آن تغيير كيفى است .
به مثال خودمان بازگرديم : آنگاه كه تغيير كيفى آب به يك حدى مىرسد كه وقتى آن را با كميت ارائه مىدهيم مىگوييم به صد درجه رسيد يك دفعه تبديل به بخار مىشود ، يعنى ماهيتش تبدل پيدا مىكند ، ماهيت آب را ندارد و ماهيت بخار را دارا شده است . پس همهء اينها گذار از كيفيت به ماهيت است ، يعنى تغييرات كيفى در نهايت امر منتهى