تدوين راههاى ديگر از آن يارى جست .
ما سپس يك راه خيلى زيبائى را كه از قسطنطنيه به بايزيد مىرود به كار برديم كه به مقياس يك خط براى صد توآز ( 400 ، 86 ) توسط مرحوم برنار « 1 » ستوان يكم مهندس جغرافيائى كه همراه ژنرال گاردان « 2 » در سفارتش به ايران بود تهيه گرديده است . اين راه و همچنان يك خط سير مسافرت را كه آقايان لامى « 3 » سرهنگ مهندس و فابويه « 4 » سرهنگ ستاد كه از قسطنطنيه به تهران مىرفتند با دقت آن را در سفرنامهء خود كشيدهاند به ما خيلى يارى كرد تا نقاط نيكومدى ، انگورا ، يوزقات « 5 » ، توقات ، قره حصار ، ارزنة الروم ، بايزيد ، تبريز ، ميانه و قزوين را تعيين و در جاى خود قرار دهيم .
يك خط سير از قسطنطنيه به بغداد كه آقاى ترزل سرهنگ ستاد با خيلى دقت آن را كشيده خيلى براى ما سودمند شد چون بولى « 6 » ، توزيا « 7 » ، مرسيوان را در جاى خود گذاشتيم و محل توقات را به اين وسيله بررسى كرديم و ملاطيه ، دياربكر ، ماردين و موصل را در نقشه استوار نموديم .
همينگونه دربارهء يك راهى كه از قسطنطنيه به ماردين مىرود كه ما آن را از روى سفرنامهء آقاى كينر « 8 » نگاشتهايم و براى بررسى در درستى محل بولى ، استوار داشتن كستمون « 9 » و صامسون و كرانهء درياى سياه از ابتداى اين شهر تا طرابوزان از آن يارى جستهايم و جا دارد كه ضمن ستايش آشكار از اين سياح بگوئيم كه گزارشهايش كاملا با رصدها و خلاصهء نوشتههاى آقاى سروان گوتيه مطابق است . از طرابوزان به ماردين ، اين راه به ما اسناد گرانبهائى داد تا گمشخانه و بايبوت « 10 » را در جايش بگذاريم و محل ارزنة الروم را بدين وسيله بررسى كنيم و بتليس را در جايش استوار سازيم و دربارهء ماردين نيز بررسى نمائيم .
اين نقطهء ماردين را از نو به كمك يك نقشه راه خيلى قشنگ حلب به تهران
هامش
( 1 ) -Bernard( 2 ) -Gardane( 3 ) -Lamy( 4 ) -Fabvier( 5 ) -Iuzghat( 6 ) -Boly( 7 ) -Tosia( 8 ) -Kinneir( 9 ) -Castamoun( 10 ) -Baibout