آوردن سنگهائى كه به نظر مىآيد داراى آهن هستند و در جريان آب به چشم مىخورد مىپردازند . آنگاه آنها را همينگونه آب مىكنند . در هربار ريختهگرى تقريبا شانزده كنتال سنگ به كار مىرود و يك كنتال آهن از آن به دست مىآيد كه مىگويند خيلى خوب است . اين عمل بيست و چهار ساعت طول مىكشد و آهن به تكههائى كه سنگينى آن شش تا هشت ليور مىرسد از هم جدا مىشود و تا اندازهاى شبيه به يك محور كوچك چرخ است ولى زمخت و پر از سوراخ مىباشد .
در همين حالت آن را كنتالى تقريبا پانزده فرانك مىفروشند . مردم اين شهرستان به اين كار از آخر اكتبر تا ماه مه مىپردازند . مرا مطمئن كردهاند كه تعداد اين كورههاى آهنگرى بيش از سىتا نيست .
مىبينيم كه اين محصولات به هيچوجه كافى براى نيازمندىهاى ايران و بين النهرين نيست . روسها كمبود آن را پر مىكنند . با اينهمه آهنهاى مازندران را به بغداد ، موصل و تا دمشق مىبرند . من نمىدانم كه اين كار براى آن است كه جنس آهن آنجا براى برخى كارها مناسبتر است يا آنكه بهاى آن از مال اروپا ارزانتر تمام مىشود ؛ با آنكه اينهمه راه ميان آنجا و درياى خزر است . يك بازرگان به من گفت كه او هر كنتال را تقريبا شصت فرانك در موصل مىفروشد . من نديدم كه آنها گلولهء توپ بسازند .
مسافرت در ارمنستان و ايران ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: پير آمده ژوبر
ص٣٥٠