انزلى
انزلى بندر رشت است . كالاها را در دو فرسخى ( ليو ) به وسيله و به همان اندازهء كشتى كوچك بر روى رود كوچك پير بازار بار مىكنند . پيربازار نام دهكدهاى است كه در آنجا جز سه خانهء متراكم كه به كار انبار مىخورد چيز ديگرى ديده نمىشود . بقيهء دهكده در اطراف پراكنده است . رودخانهها داراى شش تا هفت توآز و دوازده تا پانزده پا گودى است و در نيم فرسخى شمال انزلى از حالت رود مىافتد و گم مىشود . ساحلهايش خيلى پست و پر از درخت است كه شاخههاى آنها خيلى به كشتىرانى آسيب مىرساند . در يك ربع ساعتى پيربازار يك سنگر خيلى فراخ مىبينيم كه از دو طرف به رودخانه منتهى مىشود و آن در يك بلندى كه ارتفاع آن نزديك دوازده پا و پهنايش كمتر از اين است برپا گرديده و درميان نىها به توسط دو رديف ميخ چوبى بزرگ از زير نگهداشته شده است .
ما در اين دهكده دو توپ بزرگ ديديم كه از تهران از راه بندر مشهدسر فرستاده بودند . آنها روى زمين و در حالت بدى بودند . قنداق سه چرخهء آنها از خود توپ جدا و پياده گشته و قطعات آن در خانهها پراكنده شده بود . پس از نيم ساعت از تنگه بيرون آمديم و به خليج كوچك درميان جزيرههاى نيزار رسيديم و انزلى را در شمال ، شمال غربى ، در پنج فرسخى ( ليو ) ديديم كه ميان دو دماغه و خيلى پست بود و از درختها آن را آراسته بودند .
اين خليج كوچك از جنوب شرقى به شمال غربى امتداد دارد . تقريبا شش فرسخ ( ليو ) در اين جهت دارد و چهار فرسخ پهناى آن و هشت تا ده پا گودى آن