رشت
رشت داراى مركزيت خيلى قابل توجه است ؛ در آنجا سه هزار خانه است كه سه چهارم آنها درميان درختان ، بطور پراكنده قرار گرفته است . شهر از هرگونه وسيلهء دفاعى و حصار محروم است . تنها در بالاى يك طاق آجرى آثار يك سنگر كوچكى به چشم مىخورد كه در زمان نادر شاه ساخته شده و مربوط به هنگامى است كه او گيلان را گرفته است .
شهر در دو فرسخى ( ليو ) درياست و دو رودخانهء كوچك آن را آبيارى مىكند ؛ پيرامونش را گودالهاى بزرگ آب و باتلاقها گرفتهاند و هواى آن بى اندازه ناسازگار است . خانهها با آجر پخته ساخته شده و معمولا يك طبقه و كمى بلندتر از زمين ( كرسىدار ) هستند و از يك اطاق با يك فضاى سرپوشيده در جلو تركيب شده است . چوببندى ساختمان با چوبهاى خيلى بىعيب ساخته شده و خيلى خوب با اره بريده گشته و چارگوش گرديده است . اطاقها و پستوهاى مورد نياز نيز در زير و اطراف آن ساخته شدهاند . مردمان مرفه در اطراف خانهء خود يك فضاى مربعى را كه كم و بيش قابل ملاحظه باشد محصور مىكنند . سقفها كمى شيب دارند و از سفالهاى گرد پوشيده شدهاند كه گاهى اوقات لعاب به آنها زده شده است . بر روى ديوارهايشان خيلى پيشامدگى مىگذارند تا آب روان گردد و اين كار به معمارى گيلان يك تناسب درست و خاصيت ويژهاى مىدهد . در رشت آثار يك كاخ خيلى زيبا به چشم مىخورد كه در زمان دودمان شاهان پيشين يكى از اربابان درجه اول آنجا آن را ساخته بوده است . در آنجا آب را با يك قنات كه