محلى كه جاده در آن پايان مىيابد از آنها آمد و رفت مىشود . بدين ترتيب مىشود بدون عبور از رودبار از خلخال به ماسوله گذشت . اين قصبهء ماسوله قابل توجه است زيرا بر روى يك بلندى قرار گرفته كه به آن نمىشود دسترسى يافت . چنان كه مىگويند با ديوار كلفتى آن را بستهاند . مردمان آنجا با آهن كار مىكنند و تقريبا لولههاى درشت تفنگ كوتاه مىسازند . فاصلهء رشت به ماسوله كه در مغرب رشت واقع است ده فرسخ ( ليو ) مىباشد .
يك راه باريك ديگرى لاهيجان را به قزوين مرتبط مىسازد كه تا دهكدهء ساردا « 1 » ( هفت فرسخ ) ، ديلمان ( هشت فرسخ ) خوخاسان « 2 » ( نه فرسخ ) ، دودهى ( پنج فرسخ ) ، قزوين ( چهار فرسخ ) و روىهم رفته سى و سه فرسخ ( ليو ) طول آن مىباشد .
گيلانىها عادت دارند كه هميشه با تفنگ كوتاه مسلح باشند يا لااقل يك نيزه و يك كارد همراه دارند كه به كمربند خود مانند گرجىها مىآويزند . هر بزرگى هنگامى كه از ملك خود بيرون مىرود چندين تفنگچى همراه دارد كه در حين راه گرازها را شكار كند . آنها خوب تير مىاندازند و خيلى چابك هستند . من اغلب اين مردم را ديدهام كه پياده در جلوى ما چندين فرسخ مىرفتهاند و در برگشتن هميشه از ما جلوتر مىآمدند با آنكه ما گاهى چارنعل حسابى مىآمديم .
آنها در جويبارهائى كه آب تا كمرشان مىآيد مىجهند و فرياد مىكشند ؛ سركردهشان درحالى كه قدمهاى خود را تند مىكند و به آنها سخنانى دلگرمكننده مىگويد آنها را برمىانگيزاند .
جامهء مردمان آنجا عبارت است از يك شلوار پشمى خيلى زمخت كه به صورت بد به يك نيم تنهاى از همين جنس بند شده است . اين پشم براى تهيهء پوششهائى براى سر نيز به كار مىرود . اغلب مردم پابرهنه راه مىروند و برخى
هامش
( 1 ) -Sarda( 2 ) -Khokhassan