كرد . در روزگار پيشين كه سلطان شخصا به جنگ مىرفت ، روزى كه او از پايتخت به جنگ مىشتافت يا از جنگ برمىگشت برايش قربانيها مىكردند . در اين فرصتها مردم شهرهاى بزرگ وظيفه داشتند درميان جادههاى عمومى ، كوچهها و خلاصه جلوى پاى سلطان قربانيها انجام بدهند بطور كلى همراه اين قربانيها بخششهاى هنگفت انجام مىگرفت . » « 1 » ( منظرهء عمومى امپراطورى عثمانى ؛ جلد اول ، صفحهء 279 ، قطع بزرگ ) .
شرقيها همواره از جانداران نجس سخت بيزار هستند . هردت مىگويد :
« اگر كسى در حين گذر به يكى از آنها ماليده شود او با تمام رختهاى خود به آب فرو مىرود و غسل مىكند تا پاك شود . » قدمت چندين نوع تشريفات و طواف به اجماع درميان مردمان شرق از طرف اين مورخ نيز تاييد شده و ايجاد آنها را به مصريها نسبت مىدهد . همين امروزه جشن دو عيد ( بايرام ) باشكوه بسيار برگزار مىشود و شايد مانند همان جشنى كه در روزگار پيشين برپا مىشده و اكنون جانشينش گرديده است باشد .
اشخاصى كه اين اجتماع را ( كه ما به آن خانواده مىگوئيم ) تشكيل مىدهند درميان شرقيان معاصر مانند روميهاى باستان همان پدر ، مادر ، كودكان امثال كسانى كه پاتريسينها را به پدرى مىپذيرفتند نوكرها و بندگان هستند . در شرق هنگامى كه مردى چندين زن دارد معمولا داراى چند خانه است ولى بيش از يك خانواده ندارند . زنها چنان كه مىدانيم در اين كشورها نخستين بندگان شوهر خود هستند ؛ آنها شوهر را مانند ارباب ، پشت و پناه و تكيهگاه خود مىشمارند ؛ هرگز جز با احترام از آنان سخن نمىرانند و چه در روبرو و چه در غيابش او را سيد يا ارباب مىدانند . زمانى كه به خانهاش درمىآيد به پيشبازش مىروند و دستهايش را مىبوسند و عرقش را كه بر چهرهاش روان باشد خشك مىكنند ؛ اسلحهء او را باز مىنمايند و رختهانش را كه جز در بيرون خانه نمىپوشد از تن او
هامش
( 1 ) - مقدار زيادى از اين رسوم ميان ايرانيان و تركها مشترك است .