همهچيز را خودش اداره مىكند و وزيرانش به جزئيات كارها مىپردازند و براى اينكه نتوانند از قدرتى كه شاه به آنان داده سوء استفاده كنند و آن را برضد خودش برگردانند او مىكوشد كه آنها را از ميان ميرزاها يا قانوندانان بگزيند .
ايل قاجار همان ايل نيرومند و كهنى است كه از كوهستانهاى همسايهء استرآباد پيش از اينها فرود آمدند و تقريبا سى سال است كه به ايران فرمانروايان مىدهد . همچنين بايد گفت كه قاجارها از حمايت مردم ايران خيلى بهرهمند هستند . تنها آنها هستند كه حق كارهاى مهم ، فرماندهى سپاه ، فرمانروائى استانها را دارند . خانهاى قاجار با خوانين افشار ، زند ، شقاقى و تيرههاى بزرگ ديگر همچنين با گروگانهائى كه ما در بالا ياد كرديم تشكيل دربار را مىدهند كه هر روز بايد در كاخ شاه هنگام طلوع آفتاب گردهم بيايند . بدين ترتيب آنان پهلوى هم در محوطهء وسيعى رج مىكشند ، چشمان خود را به سوى زمين مىدوزند و دست به سينه مىايستند و در يك حالت سكوت خيلى مؤدبانه انتظار ورود شاه را مىكشند و خبر ورود او به توسط يك مأمور عاليرتبه به آگهى مىرسد . شاه بر روى تخت بلندى جاى مىگيرد و برايش قليان مرصع مىآورند و مهمترين درباريان خود را تا صد قدمى تخت مىرسانند و كرنش مىكنند . همينكه به فاصلهء كمترى رسيدند يك كرنش ديگر مىكنند و كفشهاى خود را پيش از سومين كرنش از پاى درمىآورند . يساولها ، غلامشاهها پس از آنها مىآيند و همين آداب را براى احترام بجاى مىآورند و شاه كوچكترين تكانى به خود نمىدهد . پس از پايان اينباريابى كه آن را سلام مىخوانند شاه دربارهء چندين درخواست كه از او شده نظر خود را ابراز مىدارد و وزيرانش از مراحم او كه موافقت فرموده سپاسگزارى مىكنند .
به قرارى كه گفته مىشود تشريفات ديگرى هست كه با آنچه شرح داديم كمى فرق دارد و آن در اندرون ( حرم ) رخ مىدهد . سفيدهء روز كه بزند و پس از نماز ، زنها بشمارهء متجاوز از سيصد نفر در باغ وسيعى گرد مىآيند تا به شاه درود بفرستند . در آنجا نيز زنها همگى خاموش در انتظار شاه هستند تا
مسافرت در ارمنستان و ايران ( فارسى ) — صفحة 187
مساهمون: پير آمده ژوبر
ص١٨٧