به همسايهء خودمان تركها نيستيم كه وقتى به آنها كمترين پيشنهاد تغييرى را مىدهند هميشه آنها متوحش مىشوند . ايرانيان با شوق آمادهء فراگرفتن اختراعات سودمندى كه به آنان ارائه مىدهند هستند و رسمشان براين نيست كه نادانى يا اشتباه خود را درست جلوه بدهند و بگويند كه اين عادت است . »
اگر گفتار عباس ميرزا مرا به علت بلندى احساساتش يا به دليل فروتنى كه از گفتههايش تراوش مىكرد جلب مىنمود من نيز با دقت سخنان وزيرانش ، ميرزاهايش و حتى فقيرهايش را كه در دربارش به آنها برخورد مىكردم و آنها از كوهستانهاى كشمير هند به ايران آمده بودند گوش مىكردم . اينگونه اشخاص باسواد يا فيلسوفهاى دورهگرد بىهيچگونه سفارشى بجز شهرت خردمنديشان مسافرت مىكنند و هيچ منبع درآمدى جز جوانمردى بزرگانى كه به ديدارشان مىروند ندارند . برخى از آنها مىگويند كه در اسرار جادو دارد هستند ولى بيشترشان جاسوسهائى هستند كه براى دريافت اطلاعات نظامى درست و حقيقى دربارهء نقشهء فرماندهان با سياست دربارها و حتى اسرار خانوادهها به كمك همديگر دست به كار مىباشند . هرچند كه جامههاى پارهپاره به تن دارند ولى تا درون كاخ شاه درمىآيند ، پهلوى آنان مىنشينند و همسفره مىشوند ، با آنها خيلى خودمانى صحبت مىكنند . اغلب با سخنان پراهميت و انديشههاى كم و بيش مدبرانهء خود در مغز آنان رسوخ مىكنند و يك نوع نفوذى در تصميمات خيلى مهم ايشان به دست مىآورند . آنان خيلى مىكوشند كه تظاهر به اين كنند كه بهيچچيز علاقهاى ندارند ، هيچگونه هوسى در سرشان نيست و تنها به فكر خدا هستند . گاهگدارى آنها پيشگوئىهاى وقايع خوشبختىآور را مىكنند و زبردستى خود را چنان پيش مىرانند كه حقايق پيش پا افتاده را با القاآت رياكارانه مىآميزند و تلخىها را با وعدههاى چاپلوسانه مخلوط مىكنند . براى آشنا شدن به روحيهء كسانى كه اين سخنان را مىگويند مىتوان يكى از اين گفتارها را كه به كريم خان يكى از
مسافرت در ارمنستان و ايران ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: پير آمده ژوبر
ص١٤٨