شده و حجاريهاى كهن آن را زينت بخشيده روى اين رودخانه برپاى است ، همراهان سفرم كه تمام مدت روز از آب محروم بودند خيلى از خود ناشكيبائى نشان دادند كه به كرانهء رود برسند . ايرانيان هنگامى كه در سفر هستند و از سرزمينهاى بىآب مىگذرند دو برابر ما از اينگونه مسافرتها گلهمند هستند . علاوه بر ناراحتىهاى تشنگى ، آنان نيز ناراحتىهاى ديگرى دارند چون ناچارند كه با شن يا خاك تيمم كنند و اين دستور مذهبى آنان است .
زمينلرزههاى هولناكى اطراف تبريز را زير و زبر كرده و دشوار است كه پيش از آنكه آنجا را به چشم ببينيم تصور درستى از ميزان ويرانى آنجا بكنيم .
اغلب ساختمانهائى كه در زمان شاردن سرپاى بوده با چندين مرتبه تكرار اين بلاى عمومى « 1 » واژگون شده است . در هنگامى كه من در راه بودم يك تكان نسبة سختى را حس كردم كه به بيش از چهل خانه آسيب رسانيد و سبب گريختن مردم بسيارى گرديد .
به نظر مىآيد كه شايد درياچهء بزرگ اروميه كه در چند فرسخى تبريز قرار دارد و داراى آبهاى قيرآلود و نمكى مىباشد و در آن هيچگونه ماهى نمىتواند زندگى كند بايد همانطور كه درياچهء وان هست ، آن هم از غليان آتشفشانهائى كه چندين بار سطح اين سرزمين را دگرگون كرده است به وجود آمده باشد .
مىدانيم كه نام آذربايجان همان معناى نام كهن اتروپاتن يعنى سرزمين آذر « 2 » است . برهمنان و بطور كلى همهء نويسندگان شرقى همرأى هستند كه زردشت در آنجا زائيده شده است . بارى ايرانيان هنوز گمان مىكنند كه تبريز مركز جهان است .
كوه آرارات ، سجان و كوسه داغ پيش از اينها از دهانهشان آتش بيرون
هامش
( 1 ) - تبريز در 1780 دچار يك زمينلرزهء خيلى سختى شد .
( 2 ) - استرابن ، كتاب يازدهم : فصل 18 ، حلد 4 ، بخش نخستين ، صفحهء 307 .
پژوهش دربارهء زبانهاى ايران باستان ، يادداشت 1 ، يادبودهاى فرهنگستان ادبيات و هنرهاى زيبا ، جلد 56 ، صفحهء 200