الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ
( 1 ) .
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها
( 2 ) .
وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ
( 3 ) .
خدا قاهر است در بالاى بندگان و براى شما نگهبانان مىفرستد تا آن وقتى كه مردن يكى از شما مىرسد ، همان رسل و فرستادههاى ما او را توفّى مىكنند ( مىميرانند ) .
حَتَّى إِذا جاءَتْهُمْ رُسُلُنا يَتَوَفَّوْنَهُمْ
( 4 ) .
أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ
( 5 ) .
وَ قالُوا أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ . قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ
( 6 ) .
از اين آيات زياد داريم كه مرگ را تعبير به « توفّى » كرده است . « توفّى » از ماده « وفى » است ، همان مادهاى كه وفا و استيفا از آن ماده است . « توفّى » از مادهء فوت نيست . ما فارسى زبانها گاهى فوت را با وفات مرادف خيال مىكنيم . فوت از دست رفتن است ، اگر تعبير فوت مىكرد ، مرگ به همان معناى تباهى و تمام شدن و از دست رفتن بود . وفات از مادهء وفا و استيفاست و به اتفاق تمام لغتها « توفّى » يعنى استيفا كردن و تحويل گرفتن يك چيز بتمامه .
« اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها »
يعنى خدا نفسها را در وقت مردن بتمامه و بكماله مىگيرد ، و همچنين آيات ديگرى كه در اين زمينه هست همان مفهوم قبض را مىدهد . در قرآن كلمهء « قبض » نيامده و ما در عرف خودمان مىگوييم عزرائيل روح را قبض كرد ، قابض الارواح است ، ولى قبض با توفّى كه در قرآن آمده هر دو يك معنى را مىدهند .
در يكى از اين آيات مسأله خواب را با مردن در يك رديف مىشمارد ، مىفرمايد :
« اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها »
خدا نفسها را در وقت مردن و [ نفس ]
هامش
( 1 ) . نحل / 32 .
( 2 ) . زمر / 42 .
( 3 ) . انعام / 61 .
( 4 ) . اعراف / 37 .
( 5 ) . يونس / 104 .
( 6 ) . سجده / 10 و 11 .