سنگر قهرمانى و پرخاشگرى
علل و عواملى كه قبلًا تحت عناوين نارسايى مفاهيم كليسايى ، نارسايى مفاهيم فلسفى ، نارسايى مفاهيم اجتماعى و سياسى ، نقص روشهاى تبليغى و نامساعد بودن جوّ اخلاقى و اجتماعى از آنها ياد شد ، يا تنها به گذشته و تاريخ مربوط است و در گرايشهاى مادّى عصر ما نقشى ندارد و يا از عوامل مشترك همهء عصرهاست و در عصر ما نقش بخصوصى ندارد .
اكنون مىخواهيم گرايشهاى مادّى عصر خودمان را بررسى كنيم . در عصر ما كم و بيش ماترياليسم نوعى كشش و جاذبه دارد ، البتّه نه از نوع كشش و جاذبهاى كه در دو قرن پيش از نظر روشنفكرى و هماهنگى با علوم داشت . در قرن هجدهم و نوزدهم در اثر همان نارسايى مفاهيم كليسايى و مفاهيم فلسفى اروپايى ، موجى پديد آمده بود مبنى بر اينكه يا علم و دانش و يا مذهب و خدا . امّا طولى نكشيد كه اين موج كاذب درهم شكست و روشن گشت كه پوچ و بىاساس است .
جاذبه و كشش ماترياليسم در عصر ما از ناحيهء ديگر است ؛ از ناحيهء خاصيّت انقلابى و پرخاشگرى و مبارزهطلبىاى است كه بدان معروف شده است .
امروز كم و بيش اينچنين در مغز جوانان فرو رفته است كه يا بايد خداپرست بود و مسالمت جو و عافيت طلب و ساكت و ساكن و بىتفاوت ، و يا بايد ماترياليست بود و