يكى از اصحاب امام صادق ( ع ) به نام مفضّل بن عمر مىگويد : در مسجد پيغمبر نماز خواندم و سپس در انديشه فرو رفتم و دربارهء پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) و عظمت آن حضرت فكر مىكردم . در همان حال عبد الكريم بن ابى العوجاء - كه به اصطلاح آن وقت زنديق بوده است - آمد و به فاصلهء دورترى نشست . سپس يكى ديگر از هم مسلكان وى آمد . دو نفرى شروع كردند به كفر گفتن ؛ يعنى خدا را انكار كردند و پيغمبر را فقط به عنوان يك مفكّر و نابغهء بزرگ - نه به عنوان فرستادهء خدا و مبعوث از جانب او و به عنوان كسى كه از مبدئى غيبى وحى تلقّى مىكرده است - ياد كردند .
مىگفتند او نابغهاى بود كه افكارش را به صورت وحى عرضه داشت تا بتواند در مردم نفوذ كند ، و الّا نه خدايى هست و نه وحيى و نه قيامتى .
مفضّل از شنيدن سخنان آنها سخت ناراحت شد و به آنها ناسزا گفت . سپس به محضر امام صادق ( عليه السّلام ) آمد و جريان را به عرض رسانيد . حضرت او را دلدارى داد و فرمود من تو را مجهّز مىكنم به سخنانى كه بتوانى با آنان مواجه شوى و سخنانشان را جواب گويى . سپس امام صادق ( عليه السّلام ) در چند جلسهء طولانى تعليماتى به مفضّل داد ؛ مفضّل نوشت و به اين ترتيب كتاب توحيد مفضّل به وجود آمد .
ماترياليسم در قرون جديد
چنان كه مىدانيم در قرنهاى هيجدهم و نوزدهم ، ماترياليسم به صورت يك مكتب درآمد ، و حال آنكه در گذشته اينچنين نبوده است و آنچه به بعضى مكاتب يونان قديم نسبت مىدهند ، اساس درستى ندارد . معمولًا تاريخ فلسفه نويسها خودشان فلسفه نمىدانند و چون بعضى كلمات از برخى فلاسفه در مورد قدم زمانى مادّه و يا چيزى از اين قبيل مىبينند ، خيال مىكنند لازمهء اين فكر ، انكار خدا و ماوراى طبيعت است . از نظر ما ثابت نيست كه قبل از قرون جديد مكتبى مادّى وجود داشته است ، بلكه قبلًا فقط گرايشهاى فردى به سوى مادّيگرى در يونان و غير يونان وجود داشته است و همين است كه براى بسيارى اين احتمال را به وجود آورده است كه شايد پيدايش ماترياليسم به صورت يك مكتب ، رابطهء مستقيم با علم و پيشرفتهاى علمى دارد .
خود ماترياليستها البتّه بسيار مىكوشند كه مطلب را به همين صورت جلوه دهند