قابل توجيه نيست .
از نظر جهانبينى الهى ، جهان هم شنواست و هم بينا ؛ ندا و فرياد جاندارها را مىشنود و به آنها پاسخ مىدهد . به همين جهت دعا يكى از علل اين جهان است كه در سرنوشت انسان مؤثّر است ، جلوى جريانهايى را مىگيرد و يا جريانهايى به وجود مىآورد . به عبارت ديگر ، دعا يكى از مظاهر قضا و قدر است كه در سرنوشت حادثهاى مىتواند مؤثّر باشد يا جلوى قضا و قدرى را بگيرد .
الدّعاء يردّ القضاء [ بعد ما ابرم ] ابراما ( 1 ) .
دعا قضا را بر مىگرداند هر چند آن قضا محكم شده باشد .
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ
( 2 ) .
هرگاه بندگانم مرا از تو بخواهند ، من نزديكم ؛ خواستهء آن كه مرا بخواند اجابت مىكنم .
همچنين صدقات و احسانها يكى ديگر از عوامل و مظاهر قضا و قدر است كه از مجارى معنوى در تغيير و تبديل سرنوشتها مؤثّر است .
به طور كلّى گناه و طاعت ، توبه و پرده درى ، عدل و ظلم ، نيكوكارى و بدكارى ، دعا و نفرين و امثال اينها از امورى مىباشند كه در سرنوشت بشر از نظر عمر و سلامت و روزى مؤثّر مىباشند . امام صادق ( ع ) فرمود :
من يموت بالذّنوب اكثر ممّن يموت بالآجال ، و من يعيش بالاحسان اكثر ممّن يعيش بالاعمار ( 3 ) .
عدد كسانى كه به واسطهء گناهان مىميرند از كسانى كه به واسطهء سر آمدن عمر مىميرند بيشتر است و عدد كسانى كه به سبب نيكوكارى زندگى دراز مىكنند از كسانى كه با عمر اصلى خود زندگى مىكنند افزون است .
هامش
( 1 ) . سفينة البحار ، مادّهء دعا .
( 2 ) . بقره / 186 .
( 3 ) . بحار الانوار [ چاپ جديد ] ، ج 5 / ص 140 .