اختصاص دهند .
ما در اينجا نمىتوانيم تفصيلًا وارد اين مبحث عالى فلسفى بشويم و درست مطلب را آنچنان كه هست روشن كنيم . در اينجا همين قدر اشاره كرده ، مىگوييم مسألهء « بداء » ريشهء قرآنى دارد و از لطيفترين حقايق فلسفى است . در ميان فلاسفهء شيعه نيز جز بعضى كه در قرآن زياد تدبّر مىكردهاند و از آثار و كلمات پيشوايان شيعه مخصوصاً كلمات امام اوّل امير المؤمنين على ( عليه السّلام ) استفاده مىكردهاند ، كسى ديگر به غور اين مطلب نرسيده است .
البتّه در چنين مسألهاى تنها به تصوّر عاميانهء عوام النّاس كه از پيش خود فرض احمقانهاى به نام « بداء » مىسازند و سپس به مصداق « خود مىكشى و خود تعزيه مىخوانى » آن ساخته و پرداختهء خيال خود را مورد ايراد و انتقاد قرار مىدهند ، نبايد قناعت كرد .
به هر حال ، در اين رسالهء مختصر نمىتوانيم وارد آن مبحث عالى بشويم . در اينجا كافى است مسألهء دوگانگى قضا و قدر و قابليّت تغيير سرنوشت را صرفاً از جنبهء عينى و علّيت عمومى مورد بحث قرار دهيم و ببينيم آيا از اين نظر برخى قضا و قدرها حتمى و تخلّفناپذير و بعضى ديگر غير حتمى و تغييرپذير است ؟ و اگر اينچنين است چگونه مىتوان توضيح داد ؟
موجودات جهان بر دو قسماند : برخى از آنها امكان بيشتر از يك نوع خاص از وجود در آنها نيست مانند مجرّدات علوى ؛ برخى ديگر اين طور نيستند ؛ امكان بيش از يك نوع خاص از وجود در آنها هست و آنها مادّيات مىباشند . موجودات مادّى آنها هستند كه از يك مادّهء خاص به وجود مىآيند و زمينهء به وجود آمدن موجودات ديگر مىباشند ، مانند همهء موجوداتى كه محسوس و ملموس ما مىباشند . مادّهء طبيعى ، نقشپذير صورتهاى مختلف است ؛ مادّهء طبيعى استعداد تكامل دارد ؛ مادّهء طبيعى از بعضى عوامل طبيعت قوّت و نيرو مىگيرد و از بعضى ديگر نقصان پيدا مىكند و يا راه فنا و زوال مىگيرد ؛ مادّهء طبيعى استعداد دارد كه با علل و عوامل مختلف مواجه شود و قهرا تحت تأثير هر كدام از آنها يك حالت و كيفيّت و اثرى پيدا كند مخالف با حالت و كيفيّت و اثرى كه از آن ديگرى مىتوانست پيدا كند . يك تخم كه در زمين كاشته
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 391
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٩١