و لااقلّ در دامن زدن به اختلافات مسلمين تأثير زيادى داشتهاند .
در تاريخ اسلام حركتها و نهضتهاى سياسى و دينى زيادى ديده مىشود كه از طرف غير مسلمانان به منظور تضعيف يا محو اسلام پيدا شده است .
احياناً جهان اسلام مورد حملهء سخت دشمن واقع شده است .
جنگهاى صليبى و همچنين حملهء مغول نمونهء بارز اين حملات است و هر يك از آنها تأثير فراوانى در انحطاط مسلمين داشتهاند . و از همه خطرناكتر ، استعمار غربى در قرون اخير است كه خون مسلمانان را مكيده و كمر مسلمانان را در زير فشار مظالم خود خم نموده است .
با توجّه به آنچه در بالا گفته شد ، مجموع موضوعاتى كه لازم است در اين سلسله مباحث بحث شود ، به ترتيب ، موضوعات ذيل است :
1 . عظمت و انحطاط مسلمين
اين مبحث مقدّمهاى است براى ساير مباحث .
2 . اسلام و مقتضيات زمان
اين مبحث شامل دو قسمت است : قسمت اوّل مربوط به فلسفهء تاريخ است ؛ در قسمت دوّم كيفيّت انطباق قوانين اسلامى با عوامل متغيّر زمان بيان مىشود . اين بحث نيز جنبهء مقدّمى و تمهيدى دارد .
3 . سرنوشت و قضا و قدر
رسالهء حاضر عهدهدار اين مبحث است .
4 . اعتقاد به معاد و اثر آن در ترقّى يا انحطاط اجتماع
5 . شفاعت
6 . تقيّه
7 . انتظار فرج
8 . سيستم اخلاقى اسلام
9 . حكومت از نظر اسلام
10 . اقتصاد اسلامى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 356
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٥٦