ديگران را در اين زمينه مىخوانده است .
از آن زمان تاكنون هر وقت به گفته يا نوشتهاى در اين موضوع برمىخوردم ، با علاقه مىخواندم و يا گوش مىكردم ، و خيلى مايل بودم رأى و نظر گوينده يا نويسنده را دريابم ؛ تا آنكه در چند سال پيش ، ضمن بحثى نيمه درس و نيمه سخنرانى كه در اطراف يكى از احاديث نبوى ( 1 ) ايراد مىكردم ، دامنهء سخن به اين مطلب كشيد . اگر چه آنچه در اين زمينه تا آن وقت خوانده يا شنيده بودم احيانا مفيد بود ، امّا مرا اقناع نكرده بود و چون در خود و مستمعين علاقهء شديدى به فهميدن اين مطلب احساس مىكردم تصميم گرفتم تا آنجا كه ممكن است غور و دقّت كنم و اين مسأله را بررسى نمايم ؛ زيرا يافتن راه اصلاح اوضاع حاضر جهان اسلامى بستگى زيادى دارد به پيدا كردن علل و موجبات انحطاط آنها كه در گذشته وجود داشته است و يا اكنون نيز موجود است . براى اين كار لازم شد كه اوّلًا نظر ديگران را ، اعمّ از مسلمان و غير مسلمان ، تا آنجا كه دسترسى دارم بررسى كنم ، و ثانياً موضوعاتى كه از اين نظر قابل طرح و گفتگو است ، هر چند تاكنون از اين نظر طرح نشده است ، بدون اغماض و پردهپوشى طرح كنم .
اينجا بود كه به گستردگى و دامنهء وسيع اين مبحث پىبردم . فهميدم كه اگر بنا شود تحقيقى كافى و عالمانه در اين مطلب بشود ، بايد موضوعات فراوانى مورد بحث و تحقيق قرار گيرد ، و بررسى همهء آنها از عهدهء يك فرد خارج است و يا لااقلّ سالها وقت لازم دارد . مع هذا در نظر گرفتم مقدّمتاً مطالب مربوطه را كلاسه و خلاصه كنم و بعضى از موضوعات را به طور نمونه و آزمايش مورد بحث و گفتگو قرار دهم و سررشته را به دست ديگران بدهم ، شايد به اين ترتيب نوعى همفكرى و همكارى در يك بحث مهمّ اجتماعى اسلامى صورت بگيرد و يك سلسله بحثهاى منظّم و مفيد انجام يابد .
هامش
( 1 ) . حديث معروف نبوى : « الاسلام يعلو و لا يعلى عليه » . اين حديث مورد اعتماد و استناد فريقين ، يعنى شيعه و سنّى است .