مقدّمه
عظمت و انحطاط مسلمين
مسألهء سرنوشت و قضا و قدر كه در اين رساله فحص و تحقيقى دربارهء آن صورت گرفته است ، جزء مسائل فلسفى است و اگر بنا باشد در رديف واقعى خود قرار گيرد ، بايد آن را در فلسفه در ميان مسائل فلسفى جستجو كرد ، ولى در اين رساله از رديف اصلى خود خارج شده و در رديف يك سلسله مسائل ديگر قرار گرفته است .
مسائل علمى و فلسفى هر كدام رديف خاصّى دارند كه از طريق موضوعات آنها و يا از طريق هدف و نتيجهاى كه از ياد گرفتن آنها حاصل مىشود ، تعيين مىگردد .
علّت اينكه مسائل فلسفى در رديفى و مسائل رياضى در رديف ديگر و مسائل طبيعى در رديف جداگانه قرار مىگيرند ، وابستگى و ارتباط خاصّى است كه ميان موضوعات هر دستهء همرديف وجود دارد و يا لااقلّ به واسطهء هدف نظرى يا عملى مشتركى است كه ياد گرفتن هر دسته از آنها براى يادگيرنده تأمين مىكند .
مسألهء سرنوشت و قضا و قدر ، چه از نظر موضوعى و چه از نظر هدف تعليماتى ، در رديف مسائل فلسفى است ، ولى در اين رساله در