1 . هر يك از سعادت و شقاوت ، درجات و مراتبى دارد ؛ نه اهل سعادت در يك درجه و مرتبهاند و نه اهل شقاوت . اين مراتب و تفاوتها ، دربارهء اهل بهشت به عنوان « درجات » و دربارهء اهل جهنم به عنوان « دركات » تعبير مىشود .
2 . چنين نيست كه همهء اهل بهشت از اول به بهشت بروند ؛ همچنان كه همهء اهل جهنم « خالد » نيستند ؛ يعنى براى هميشه در جهنم باقى نمىمانند . بسيارى از بهشتيان آنگاه به بهشت خواهند رفت كه دورانهاى بسيار سختى از عذاب در برزخ يا آخرت تحمل كنند . يك نفر مسلمان و شيعه بايد بداند كه فرضاً ايمان سالمى با خود ببرد ، اگر خداى ناخواسته در دنيا مرتكب فسقها و فجورها و ظلمها و جنايتها بشود مراحل بسيار سختى را در پيش دارد و بعضى از گناهان ، خطر بالاترى دارد و احياناً موجب خلود در آتش است .
3 . افرادى كه به خدا و آخرت ايمان ندارند ، طبعاً هيچ عملى را به منظور بالا رفتن به سوى خدا انجام نمىدهند ، و چون به اين منظور انجام نمىدهند قهراً سير و سلوكى از آنها به سوى خدا و عالم آخرت صورت نمىگيرد ؛ پس طبعاً آنها به سوى خدا و ملكوت خدا بالا نمىروند و به بهشت نمىرسند ؛ يعنى به مقصدى كه به سوى آن نرفتهاند ، به حكم آنكه نرفتهاند ، نمىرسند .
4 . افرادى كه به خدا و آخرت ايمان دارند و اعمالى با انگيزهء تقرّب به خدا انجام مىدهند و در كار خود خلوص نيّت دارند ، عمل آنها مقبول درگاه الهى است و استحقاق پاداش و بهشت مىيابند اعمّ از آنكه مسلمان باشند يا غير مسلمان .
5 . غير مسلمانانى كه به خدا و آخرت ايمان دارند و عمل خير به قصد تقرّب به خداوند انجام مىدهند ، به موجب اينكه از نعمت اسلام بىبهرهاند طبعاً از مزاياى استفاده از اين برنامهء الهى محروم مىمانند ؛ از اعمال خير آنها آن اندازه مقبول است كه با برنامهء الهى اسلام منطبق است ؛ مانند انواع احسانها و خدمتها به خلق خدا . اما عبادات مجعوله كه اساسى ندارد طبعا نامقبول است و يك سلسله محروميّتها كه از دستنارسى به برنامهء كامل ناشى مىشود شامل حال آنها مىگردد .
6 . عمل خير مقبول ، اعمّ از آنكه از مسلمان صادر شود يا از غير مسلمان ، يك سلسله آفتها دارد كه ممكن است بعد عارض شود و آن را فاسد نمايد . در رأس همهء آن آفتها ، جحود و عناد و كافر ماجرايى است . علىهذا اگر افرادى غير مسلمان اعمال خير فراوانى به قصد تقرّب به خدا انجام دهند ، اما وقتى كه حقايق اسلام بر آنها عرضه گردد تعصب و عناد بورزند و انصاف و حقيقتجويى را كنار بگذارند ، تمام آن اعمال
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 341
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٤١