برزخ جريمهء گناهان خود را مىپردازند و جمعى ديگر در اهوال قيامت و شدائد حساب ، كيفر خود را مىبينند و عدهاى به دوزخ مىافتند و سالها در عذاب درنگ مىكنند ؛ چنان كه در تفسير آيهء كريمهء :
لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً
( 1 ) « در آتش ، ساليان درازى درنگكنندهاند » از امام ششم حضرت امام جعفر صادق ( ع ) روايت شده است كه اين آيه مربوط به كسانى است كه از آتش نجات مىيابند ( 2 ) .
اينك چند نمونه از رواياتى را كه از عذابهاى هنگام مرگ و پس از مرگ بازگو مىكند مىآوريم شايد موجب تنبّه و بيدارى گردد و ما را براى منازل مخوف و خطرناكى كه در پيش داريم آماده سازد .
1 . شيخ كلينى از حضرت صادق ( ع ) روايت كرده كه على ( ع ) را درد چشمى عارض شد ؛ حضرت رسول ( ص ) به عيادت آن حضرت تشريف بردند در حالى كه فرياد على از درد بلند بود ؛ فرمودند كه : آيا اين صيحه از جزع و بىتابى است يا از شدت درد است ؟ امير المؤمنين ( ع ) عرض كرد : يا رسول اللّه من هنوز دردى نكشيدهام كه سختتر از اين درد باشد . رسول اكرم در اين وقت جريان سخت و هولناك قبض روح كافر را نقل كرد . على ( ع ) چون اين را شنيد برخاست و نشست و گفت : يا رسول اللّه اعاده فرما بر من اين حديث را كه درد مرا فراموشى داد . آنگاه عرض كرد : يا رسول اللّه آيا از امت شما كسى به اين نحو قبض روح مىشود ؟ فرمود : بلى ، حاكمى كه جور كند و كسى كه مال يتيم را به ظلم و ستم بخورد و كسى كه شهادت دروغ بدهد ( 3 ) .
2 . شيخ صدوق در كتاب « من لا يحضره الفقيه » روايت كرده كه چون « ذر » فرزند ابو ذر غفارى از دنيا رفت ابو ذر در كنار قبر وى ايستاد و دست بر قبر كشيد و گفت :
خدايت رحمت كند ؛ به خدا سوگند كه تو نسبت به من نيكرفتار بودى و اكنون كه از دستم رفتهاى از تو خشنودم ؛ به خدا قسم كه از رفتن تو باكم نيست ، از من چيزى كاسته نشد و من جز به خدا به احدى نيازمند نيستم ؛ و اگر نبود هراس هنگام اطلاع ، آرزو مىكردم كه من بجاى تو رفته بودم ، ولى دوست دارم چندى جبران ما فات كنم و براى آن جهان آماده شوم و همانا اندوه به خاطر تو مرا از اندوه بر تو بازداشته است ( يعنى همه در اين فكرم كه كارى كه براى تو سودمند است انجام دهم و ديگر مجالى ندارم كه غصهء جدايى تو را بخورم ) ؛ به خدا قسم كه گريه نكردهام كه چرا از من جدا
هامش
( 1 ) . نبأ / 23
( 2 ) . بحار الانوار ، چاپ كمپانى ، ج 3 ، ص 376 - 377
( 3 ) . منازل الآخرة ، تأليف محدّث قمى ، چاپ اسلاميّه ، ص 5 - 6