چرا مسلمانان به قهقرا برگشتند ؟ 350
آنچه لازم است مقدّمهء اين سلسله مباحث قرار گيرد 350
طبيعت زمان از نظر فلسفهء تاريخ 351
علل انحطاط مسلمين در سه بخش 352
پارهاى از عقايد و افكار اسلامى كه متهم و مسئول شناخته شدهاند 353
عناصرى از اخلاق اسلامى كه انحطاطآور خوانده شدهاند 354
برخى مقرّرات اسلامى از اين نظر 354
آيا خصائص و مميّزات روحى ملل اسلامى عامل انحطاط مسلمين بوده است ؟ 355
دو طبقهء متنفّذ و مسئوليّتهاى آنها از اين نظر 355
عوامل بيگانه 355
مجموع موضوعات و مباحثى كه لازم است بررسى شود 356
درخواست نويسنده از فضلا و نويسندگان سخنان واشنگتن ارونگ امريكايى دربارهء تأثير اعتقاد به قضا و قدر در انحطاط مسلمين 358
انتقاد سخنان واشنگتن ارونگ 359
چرا در اين رساله از تعرّض بعضى شاخهها و فروع خوددارى شده است ؟ 362
رعب و هراسى كه از شنيدن نام قضا و قدر و سرنوشت پيدا مىشود 365
سه فرض در باب سرنوشت 366
مسألهء سرنوشت از زمان پيغمبر در ميان مسلمانان مطرح شده است 366
جنبهء عملى و عمومى اين مسأله 366
آيات قرآن در زمينهء سرنوشت 369
آيات قرآن در زمينهء اختيار و اراده 370
آيا ميان اين دو دسته از آيات تعارض است ؟ 372
معتزله طرفدار اختيار و اشاعره طرفدار جبر مىشوند 372
اصطلاح « قدرى » 372
دو نوع تعارض 373
در قرآن تعارض وجود ندارد 374
آثار سوء عقيدهء جبر 375
استفادهء سياسى از عقيدهء جبر در زمان بنى اميّه 375
معبد جهنى و غيلان دمشقى با عقيدهء جبر مبارزه مىكنند 376
سخنان شبلى نعمان 376
مأمون و معتصم به حمايت معتزله ، و متوكّل به حمايت اشاعره برمىخيزند 376
مسيحيان اروپايى به استناد عقايد اشاعره ، اسلام را مذهب جبرى و عامل انحطاط مسلمين مىخوانند 377
دفاع سيد جمال الدين اسدآبادى از عقيدهء قضا و قدر اسلام و تفكيك آن از عقيدهء جبر 377
مسألهء سرنوشت همواره به صورت يك عقيدهء فكرى مورد توجه بشر بوده است 378
فلسفهء مادى و سرنوشت 378
جبر و توحيد ، اختيار و تنزيه 379
مباحثهء غيلان دمشقى و ربيعة الرأى 379
مباحثهء ابو اسحاق اسفراينى و قاضى عبد الجبار معتزلى 380
لغت قضا و قدر 381
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 21
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢١