فلاسفهء الهى از اين ديدگاه بحث مىكردند كه اگر بنا شود همهء مردمى كه از دين خارجند اهل شقاء و عذاب الهى باشند لازم مىآيد كه در نظام هستى غلبه با شر و قسر باشد ؛ در حالى كه اين مطلب از اصول قاطع و مسلّم است كه اصالت و غلبه براى سعادتها و خيرهاست نه براى بدبختيها و شرور .
بشر ، گل سرسبد آفرينش است ؛ همه چيز ديگر براى خاطر او ( البته به مفهوم صحيحى كه حكيمان از اين مطلب درك مىكنند نه به مفهومى كه معمولا كوتهنظران مىانديشند ) خلق شده است . اگر بنا باشد كه بشر خودش براى دوزخ آفريده شده باشد يعنى مآل اكثريّت انسانها دوزخ باشد پس بايد اعتراف كرد كه خشم خدا بر رحمتش مىچربد ، زيرا اكثريّت مردم از دين حق بيگانه هستند ؛ تازه آنها هم كه به دين حق مشرّفند ، از لحاظ عمل دچار ضلالت و انحرافند . اين بود طرح بحث در نزد فيلسوفان .
قريب نيم قرن است كه بر اثر سهولت ارتباطات ميان ملل مسلمان و غير مسلمان و ازدياد وسائل ارتباطى و بالا رفتن ميزان مراودهء ملتها با يكديگر ، اين مسأله در ميان عموم طبقات ، خصوصا طبقهء به اصطلاح روشنفكر مورد پرسش و گفتگو است كه آيا شرط حتمى قبول شدن اعمال صالح ، اسلام و ايمان است ؟
اينها وقتى كه در زندگى بعضى از مخترعين و مكتشفين بشر در عصر اخير كه مسلمان نيستند ولى خدمات بسيار ارزندهاى به بشريّت كردهاند ، مطالعه مىكنند و آنها را لايق پاداش مىيابند و از طرف ديگر قبلا چنين مىانديشيدهاند كه عمل غير مسلمان مطلقا هبا و هدر است ، سخت دچار ترديد و اضطراب مىگردند .
بدين ترتيب مسألهاى كه سالها در قلمروى خاص فيلسوفان بود به ميان محافل عامّهء مردم پا گذاشت و به صورت اشكالى در مسألهء عدل الهى درآمد .
البته اين اشكال مستقيما مربوط به عدل الهى نيست ؛ اين اشكال مربوط به ديد اسلام دربارهء انسان و اعمال انسان است و از اين نظر با عدل الهى مربوط مىگردد كه به نظر مىرسد اين گونه ديد و اظهار نظر دربارهء انسان و اعمال او و معاملهء حق متعال با او بر خلاف موازين عدل الهى است .
من در تماسهايى كه با جوانان و دانشجويان داشته و دارم با طرح اين پرسش زياد روبرو شدهام ؛ گاهى مىپرسند آيا مخترعين و مكتشفين بزرگ با اينهمه خدمات شايانى كه نسبت به بشريّت انجام دادهاند به جهنّم مىروند ؟ آيا پاستور و اديسون و امثالشان جهنّمى هستند و مقدّسين بيكارهاى كه عمرى را به بطالت در گوشهء مسجد بسر بردهاند بهشتى هستند ؟ آيا خدا بهشت را فقط براى ما شيعهها ساخته است ؟
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 270
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٧٠