نوع جنايت و تجاوز به ديگران باشد .
حسّ انتقامجويى و تشفّى طلبى در بشر بسيار قوى است و در دورههاى ابتدائى و جامعههاى بدوى ظاهرا قوىتر بوده است . اگر جانى را از طريق قانون ، مجازات نمىكردند ، تباهى و فساد بسيارى در جامعه پديد مىآمد . اين حس ، هم اكنون هم در بشر هست ، نهايت اينكه در جوامع متمدّن اندكى ضعيفتر يا « پنهانتر » است . انسان ستمديده دچار عقدهء روحى مىگردد ، اگر عقدهء او خالى نگردد ممكن است - بطور آگاهانه يا ناآگاهانه - روزى مرتكب جنايت گردد . ولى وقتى كه ستمگر را در برابر او مجازات كنند ، عقدهاش بازمىگردد و روانش از كينه و ناراحتى پاك مىشود .
قوانين جزائى براى تربيت مجرمين و براى برقرارى نظم در جامعهها ضرورى و لازم است ؛ هيچ چيز ديگرى نمىتواند جانشين آن گردد . اين كه برخى مىگويند بجاى مجازات بايد مجرم را تربيت كرد و بجاى زندان بايد دار التأديب ايجاد كرد ، يك مغالطه است ؛ تربيت و ايجاد دار التأديب ، بىشبهه لازم و ضرورى است و مسلّما تربيت صحيح از ميزان جرائم مىكاهد ؛ همچنانكه نابسامانى اجتماعى يكى از علل وقوع جرائم است و برقرارى نظامات اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى صحيح نيز به نوبهء خود از جرائم مىكاهد ؛ ولى هيچيك از اينها جاى ديگرى را نمىگيرد ؛ نه تربيت و نه نظامات عادلانه جانشين كيفر و مجازات مىگردد ، و نه كيفر و مجازات جانشين تربيت صحيح و نظام اجتماعى سالم مىشود .
هر اندازه تربيت ، درست و نظام اجتماعى ، عادلانه و سالم باشد باز افرادى طاغى و سركش پيدا مىشوند كه تنها راه جلوگيرى از آنها مجازاتها و كيفرهاست كه احياناً بايد سخت و شديد باشد .
از طريق تقويت ايمان و ايجاد تربيت صحيح و اصلاح جامعه و از بين بردن علل وقوع جرم مىتوان از تعداد جرمها و جنايتها تا حدود زيادى كاست و بايد هم از اين راهها استفاده كرد ، ولى نمىتوان انكار كرد كه مجازات هم در جاى خود لازم است و هيچيك از امور ديگر اثر آن را ندارد . بشر هنوز موفق نشده است و شايد هم هيچوقت موفق نشود كه از طريق اندرزگويى و ارشاد و ساير وسائل آموزشى و پرورشى بتواند همهء مردم را تربيت كند ، و اميدى هم نيست كه تمدن و زندگى مادى كنونى بتواند وضعى را بوجود آورد كه هرگز جرمى واقع نشود . تمدن امروز نه تنها جرمها را كم نكرده است ، بلكه به مراتب آنها را بيشتر و بزرگتر كرده است .
دزديهايى كه در قديم به شكل آفتابه دزدى ، جيببرى يا سر گردنه گرفتن انجام مىگرفت امروز به هزار رنگ و شكل مرئى و نامرئى ، زير پرده و روى پرده انجام
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 226
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٢٦