تفاوتهاى دو جهان
آيا بر جهان آخرت همين قوانين طبيعى و اصول و نواميسى كه بر جهان دنيا حكومت مىكند ، حكمفرماست ؟ آيا بين زندگى اين جهان و آن جهان ، تفاوت يا تفاوتهايى وجود ندارد ؟ آيا نشئهء آخرت عين نشئهء دنياست ، تنها فرقى كه دارد اين است كه زمانا بعد از اين نشئه است ؟
مسلّما بين دو جهان ، تفاوتهايى است ؛ اگر مشابهتهايى وجود دارد وجود تفاوت هم حتمى است .
دو نشئه و دو عالم است و دو نوع زندگى است ، با قوانينى متفاوت . عجله نكنيد ، نمىخواهم بگويم عدل الهى جزء قوانين دنياست و جزء قوانين آخرت نيست ، پس در آنجا ظلم روا است ؛ خير ، مطلب ديگرى مىخواهم بگويم ، اندكى حوصله داشته باشيد .
براى نشان دادن تفاوتهايى كه بين اين دو نوع زندگى وجود دارد مثالى در دست نيست زيرا هر مثالى كه بياوريم از دنيا خواهد بود و تابع قوانين دنياست ؛ ولى از براى تقريب مىتوان - با كمى مسامحه - دنيا و آخرت را به عالم رحم و دنيا تشبيه نمود . قبلا هم براى منظورى ديگر از اين مثال استفاده كردهايم .
طفل در رحم ، نوعى زندگى دارد و پس از تولّد ، از نوعى ديگر از زندگى برخوردار مىگردد . يك جنبهء مشترك اين دو زندگى اين است كه در هر دو ، تغذيه هست اما نحوهء تغذيهء جنين با تغذيهء كودك پس از تولّد فرق دارد . طفل در رحم مادر همچون يك گياه زندگى مىكند ، از خون مادر از راه بند ناف مانند ريشهء گياه غذاى خود را مىگيرد ، نه با ريهها تنفس انجام مىدهد و نه معدهاش فعاليتى دارد ؛ ولى به محض اينكه به اين جهان پا مىنهد نظام زندگيش بر هم مىخورد ، نشئهء ديگرى پيدا مىكند و نظامى ديگر بر حياتش حاكم مىگردد و جهانش عوض مىشود . در اينجا يك لحظه هم نمىتواند مثل سابق زندگى كند ؛ در اينجا بايد تنفس كند و از راه دهان غذا بخورد . اگر قبل از تولد ، هوا وارد ريهاش و غذا وارد معدهاش مىشد ، مىمرد . حالا برعكس ، اگر لحظهاى چند هوا وارد ريهاش نشود و ساعتى چند غذا وارد معدهاش نگردد مىميرد .
بعد از تولد اگر كسى بخواهد همان وضع سابق را براى طفل ادامه دهد ، مثلا او را در محفظهاى قرار دهد و از همان راه بند ناف خون به او تزريق كند و در عوض ، مجراى دهان و بينى او را مسدود نمايد ، ممكن نيست ؛ زيرا نظام زندگى طفل عوض شده است