قرآن سپس يك فرمول كلى را يادآورى مىكند . آن فرمول اين است كه هر فسادى ، مقدمهء شكست و بدبختى است و هر تجديد نظر اصلاحى رحمت خدا را تجديد مىكند . اينك متن آيات :
وَ قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيراً . فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّيارِ وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولًا ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً . إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها ، فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَما دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِيراً . عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا وَ جَعَلْنا جَهَنَّمَ لِلْكافِرِينَ حَصِيراً
( 1 ) .
« به فرزندان اسرائيل اخطار كرديم كه شما دو بار در روى زمين فساد بپامىكنيد و علوّ و برترى مىجوييد ( يعنى قدرت خود را بر مردم تحميل مىكنيد و به حقوق ديگران تجاوز مىنماييد ، همان كارى كه استعمارگران نسبت به مستعمرهها انجام مىدهند ) . به دنبال نوبت نخستين ، بندگانى از آن خود ، نيرومند ، برمىانگيزيم و بر شما مسلّط مىكنيم ، شما را بكوبند و در داخل خاك شما نفوذ كنند .
بار ديگر - وقتى كه شما خود را عوض كنيد - شما را بر دشمنانتان پيروز كنيم و با مال و فرزند و نفرات ، شما را مدد رسانيم .
اگر نيكى پيشه سازيد ، به نفع خود شما خواهد بود و اگر بد كنيد نيز به ضرر شما خواهد بود .
چون فساد دوم را ايجاد كنيد ، مجدّدا دشمن را بر شما تسلّط بخشيم تا شما را بدبخت سازند و دوباره در خاك شما و معبد شما پاى بنهند و همه چيز را زير و رو كنند . اميد است پروردگارتان به شما ترحّم كند ( يعنى ممكن است پس از بدبختى ، دوباره شما را نيكبخت كند ) ولى اگر برگرديد بازهم ما برمىگرديم ( زيرا قانون ما اين است كه اگر صد بار فساد كنيد صد بار شما را بكوبيم ، و اگر در جهت خوبى و نيكى ، خود را عوض كنيد ما هم روش خود را با شما عوض مىكنيم ) و جهنم را در برگيرندهء كافران قرار دادهايم » .
در حقيقت ، اين آيات ، بسط و گسترش همان فرمول كلّى است كه :
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
.
هامش
( 1 ) . اسراء / 4 - 8