خطبه همام
از خطبههاى امام عليه السلام كه در آن صفات و روحيات و اعمال پرهيزگاران را به وضوح شرح مىدهد ، خطبه همام است . يكى از ياران امير مؤمنان عليه السلام به نام همام كه مردى عابد و پرهيزكار بود به امام عرض كرد ؛ اى امير مؤمنان ! پرهيزكاران را برايم آن چنان توصيف كن كه گويا آنان را با چشم مىنگرم !
امام در پاسخش درنگ فرمود : آنگاه فرمود : اى همام از خدا بترس و نيكى كن كه خداوند با كسانى است كه تقوا پيشه كنند و با كسانى كه نيكوكارند .
ولى همام به اين مقدار قانع نشد و در اين باره اصرار ورزيد تا اينكه امام تصميم گرفت صفات متقين را مشروحاً برايش بازگو كند .
امام خداى را ستايش و ثنا نمود و بر پيامبرش درود فرستاد . سپس فرمود :
اما بعد : خداوند سبحان مخلوق را آفريد در حالى كه از اطاعتش بىنياز و از معصيت آنان ايمن بود . زيرا نه نافرمانى گناهكاران به او زيان مىرساند و نه اطاعت مطيعان به او نفعى مىبخشد . روزى و معيشت آنان را بينشان تقسيم كرد و هر كدام را در دنيا به جاى خويش قرار داد .
اما پرهيزكاران در دنيا داراى اين صفات برجستهاند : گفتارشان راست ؛ پوشش آنان ميانه روى ، و راه رفتنشان تواضع و فروتنى است . چشمان خويش را از آنچه خداوند بر آنها تحريم نموده ، پوشيدهاند و گوشهاى خود را وقف شنيدن علم و دانش سودمند ساختهاند . در بلا و آسايش حالشان يكسان است و تحولات آنها را دگرگون نمىسازد و اگر نبود اجل و سرآمد معينى كه خداوند بر آنها مقرر داشت ، روح آنان حتى يك چشم بر هم زدن از شوق پاداش و از ترس كيفر در جسمشان قرار نمىگرفت . خالق و آفريدگار در روح و جانشان بزرگ جلوه كرده بههمين جهت غير خداوند در نظرشان كوچك است . آنها به كسى مىمانند كه بهشت را با چشم ديده و در آن متنعم است و همچون كسى هستند كه آتش دوزخ را مشاهده كرده و در آن معذب است . قلبشان پر از اندوهاست و انسانها از شرشان در امان هستند ، بدنهايشان لاغر بوده و نيازمندى هايشان اندك است . ارواحشان عفيف و پاك است ، براى مدتى كوتاه در اين جهان صبر و استقامت ورزيدند و راحتى بس طولانى بدست آوردند .
تجارتى است پر سود كه پروردگارشان برايشان فراهم ساختهاست ، دنيا با جلوهگرىهايش خواست آنها را بفريبد ولى آنها فريبش را نخوردند و آن را نخواستند ، دنيا با لذاتش آنها را