ناحيه جبل عامل يكى از مراكز شيعه در خاورميانه است و دانشمندان شيعه كه از اين ناحيه برخاستهاند ، بسيارند . پدرش عزالدين حسين از شاگردان شهيد ثانى بود كه پس از قتل شهيد ثانى تصميم به ترك وطن گرفت و عازم ايران شد . بهاءالدين در كودكى در حالى كه سيزده سال داشت ، به همراه پدرش به ايران آمد .
وى ميل به سياحت داشت و به مدت سى سال در بلاد عرب و عجم مىگشت و در محافل علمى شركت مىجست . شيخ بهاء مدتى در مصر و بيت المقدس و دمشق و حلب ساكن بود و كسوت ظاهرى او جهانگردى بود ولى قصد وى ترويج دانش بهصورتى ناشناخته و كسب دانش و معارف از صاحبان علم و معرفت بود .
شخصيت علمى شيخ بهايى
در نيمه اول قرن يازدهم هجرى ، حوزه علميه اصفهان از وجود نوادرى چون شيخ بهايى ، مجلسى اول ، مجلسى دوم ، ميرداماد ، ملاصدرا و ميرفندرسكى بهره مىبرد . نزديكترين علماى زمان به شاه عباس ، شيخ بهايى بود . وى در علوم فلسفه ، منطق ، هيئت تبحر داشت ، شيخ بهايى از جمله نادر دانشمندان است كه علاوه بر علوم دينى بر علومى همچون رياضى ، هندسه و فيزيك تسلط داشت . مجموعه تأليفاتى كه از او برجاى مانده حدود 88 كتاب و رساله است .
بهايى آثار برجستهاى به نثر و نظم پديد آورده است . عرفات العاشقين ( تأليف 1024 - / 1022 ) ، اولين تذكرهاى است كه در زمان حيات بهايى از او نام برده است .
اشعار فارسى بهايى عمدتاً شامل مثنويات ، غزليات و رباعيات است . ويژگى مشترك اشعار بهايى ، ميل شديد به زهد است . از مثنويات معروف شيخ مىتوان به « نان و حلوا يا سوانح سفرالحجاز » اشاره كرد . اين مثنوى ملمّع چنان كه از نام آن پيداست در سفر حج و بر وزن مثنوى مولوى سروده شدهاست و بهايى در آن ابياتى از مثنوى را نيز تضمين كرده است . او اين مثنوى را به طور پراكنده در كشكول نقل كرده است .
« نان و پنير » ، « طوطى نامه » « شير و شكر » از آثار شيخ است . « نان و خرما » ، « شيخ ابوالپشم » و « رموز اسم اعظم » را نيز منسوب به او دانستهاند . تنها اثر فارسى بهايى كه در ديوانهاى چاپى آمده است ، « رساله پند اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش » است . آثار نحوى و بديع شيخ نيز جايگاه ويژهاى دارد . مهمترين و دقيقترين اثر او در نحو ، « الفوائد الصمديه » معروف به صمديه است كه به نام برادرش عبدالصمد نگاشتهاست و جزو كتابهاىدرسى در مرحله متوسط علم نحو در حوزههاى علميه است . اشعار عربى بهايى نيز شايان توجه بسيار است . معروفترين و مهمترين