13 - صورت نوعيهاى است كه به بدن جسمانى قوام دارد و اين نظر ماديگرايان است . 14 - جوهرى است مجرد از ماده جسمانى و عوارض جسمانى و در بدن تدبير و تصرف دارد و مرگ قطع اين تعلق است . اين نظريه فلاسفه الهى و بزرگان صوفيه و اشراقيون است . و آراء محققان متكلم چون رازى ، غزالى ، محقق طوسى و غير اينها نيز بههمين نظريه معطوف است . و اين نظريهاى است كه كتابهاى آسمانى و احاديث نبوى و امارات حسى و مكاشفات ذوقى بر آن دلالت دارد .
گويند
برو اين دام بر مرغ دگر نه * كه عنقا را بلند است آشيانه
نيمه شب امام سجاد عليه السلام
امام زينالعابدين عليه السلام در نيمه شب به راز و نياز با خدا بر مىخاست و مىگفت : اى خداى من ! ستارگان صفحهى آسمان را فرا گرفته و چشم مردم به خواب رفته و فرياد انسان و حيوان خاموش گرديدهاست . پادشاهان درِ كاخها را بر خود بسته و نگهبانان بر آنها به نگهبانى نشسته و نياز كسى را بر نمىآورند و بهرهاى به كسى نمىرسانند .
و تو اى خداى من ! زندهى پايدارى كه نمىخوابى و به چيزى سرگرم نمىشوى . درهاى آسمانت براى خواهندگانت باز است و كسى از دربار بخشايش تو محروم نمىشود و هرگز از بهرهى تو نااميد نمىگردد .
خداى من ! تو آن بخشايشگرى هستى كه هيچ مؤمن خواهندهاى را از دربار كرمت نااميد نمىسازى و خود را از آنان نمىپوشانى . سوگند به بزرگوارى خودت ، كه لحظهاى از نيازمندى آنها روى بر نمىگردانى و جز تو ديگرى نياز آنها را برآورده نمىسازد .
خداى من ! مرا مىبينى و از ايستادنم در پيشگاه خود باخبرى و به حال بيچارگى من كه در برابر تو ايستادهام اطلاع دارى . از باطن من و از راز قلبى من خبردارى و مىدانى چه چيزى دنيا و آخرت مرا اصلاح مىكند .
خداى من ! ياد مرگ و بيم از شب اول قبر و ايستادن در برابر تو ، غذا و آب را بر من حرام كرده و شدت خوف از تو ، آب دهان مرا خشكانيده و مضطربانه از خوابگاهم به حركت آورده و خواب از چشمم گرفتهاست .
آرى ! چگونه بخوابد آنكس كه از بيدارى عزرائيل در طول شب و روز خبردار است ؟ آدم خردمند چگونه بخوابد با آنكه مىداند فرشته مرگ همواره بيدار است و در پى زمانى است