را دار آسايش قرار داد . و بلاى دنيا را سبب ثواب آخرت مقرر كرد و ثواب آخرت را به جاى بلاى دنيا قرار داد . او دنيا را مىگيرد تا عوض آن را بپردازد و بلا مىدهد تا پاداش دهد . همانا دنيا به سرعت مىرود ، به زودى دگرگون مىشود ، از شيرينى زمان شيردهى بهخاطر تلخى زمان از شيرگيرى بر حذر باشيد و از لذت آنى آن براى رنج پايان آن دورى كنيد . پس در آبادانى خانهاى كه خدا قصد ويران كردن آن دارد نكوشيد ، و با خانهاى وصلت نكنيد كه خدا از شما پرهيز از آن را خواستهاست . تا مشمول خشم خدا و مستحق عقوبت او نشويد .
دنيا
ابن عباس مىگويد : از پيامبر خدا شنيدم كه فرمود : گسترش آرزو مقدم بر آمدن مرگ است و معاد ميدان اعمال است ، اكنون كسانىكه به خاطر اعمال خود ، ديگران بر آنها غبطه خورند پيروز هستند . كسانىكه بهخاطر آنچه از دست دادهاند مأيوسند ، پشيمانند .
اى مردم طمع ، فقراست . يأس از آنچه در دست مردم است ثروت است . قناعت راحتى است . گوشهگيرى عبادت است . عمل گنج است . دنيا معدن است و هرچه از آن باقى ماند شبيهتر است به آب نسبت به آب . همه چيز به سرعت نابود مىشود . شما در زمان مهلت بسر مىبريد و تا پيش از اينكه به خشم گرفتار شويد و پشيمانى فايدهاى نبخشد با اخلاص بسيار بكوشيد .
غم و خشم
علت ايجاد غم ، هجوم مكروهاتى است كه از بالا بر انسان وارد مىشود ، علت خشم نيز هجوم چيزهايى است كه از پايين بر نفس وارد مىگردد . پس غضب حركت نيروى بيرونى و اندوه حركت نيروى درونى است . بههمين جهت است كه بر اثر غضب ، نيروى انتقام در انسان ايجاد مىشود . ولى از اندوه ناراحتى روانى حاصل مىشود . و بههمين جهت است كه اندوه مايه مرگ است ولى غضب چنين نيست .
تفسير آيه ان اللَّه يأمركم ان تذبحوا
بيضاوى در تفسير آيه
يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً
« 1 » ، مىگويد : هركه مىخواهد بداند دشمنترين كيست و قصد دارد آن را بكشد ، راه آن كشتن گاو نفس است . او بايد نيروى شهوت را كه از خوى كودكى خارج و به ناتوانى پيرى نرسيده بكشد ، بايد زمانى دست به
هامش
( 1 ) - بقره ، 63 .