دعاى كافر
قطب الدين در شرح شهاب مىنويسد : گويند دعاى دو دسته مستجاب است ، كافر باشد يا مؤمن . دسته اول ستمديده و بيچارهاست . چرا كه خدا مىفرمايد :
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ . . .
« 1 » پيامبر صلى الله عليه و آله نيز مىفرمايد : دعاى ستمديده مستجاب است . اگر سؤال شود چگونه دعاى كافر مظلوم مستجاب است با اينكه خدا مىفرمايد :
وَ ما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ
« 2 » گوييم : اين آيه در بارهى دعاى كافر در آتش است ، در آنجا نه ترحمى وجود دارد و نه دعايى مستجاب مىشود . اما اين روايت كه نقل كردم در بارهى دنيا است .
تجسم عمل
آنچه انسان مىبيند به علت همراهى آن با عوارض ماديه است كه به لباس جسمانى درآمدهاست و در وضع خاصى از قرب و بعد قرار گرفتهاست و همان چيز در حس مشترك كه هيچكدام از آن عوارض را ندارد بوجود مىآيد . مثلًا صور علمى كه در بيدارى ايجاد مىشود و عقل يا وهم آن را درك مىكند ، در خواب به صورت شير خوراكى ديده مىشود .
ظاهراً آنچه در بيدارى و در خواب ديده مىشود يكى است و آن دانش است ولى تجلى آن در هر عالمى به شكلى خاص آن است ، پس ظهورش در هر عالمى مناسب به آن است . از آنچه گفته شد ، سر تجسم اعمال كه در شريعت آمدهاست ، آشكار مىشود . حتى حرف عارفان كه مىگويند : اعمال صالحه بهصورت حور و قصور و انهار آشكار مىشود و اعمال بد بهصورت مار و عقرب و آتش آشكار مىگردد ، واضح مىشود . اينكه قرآن مىفرمايد :
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ
« 3 » ، مسألهاى حقيقى است نه مجازى . يعنى واقعاً دوزخ محيط بر آنهاست ، يعنى خويهاى زشت آنها در اين عالم ، به صورت جهنم در آن عالم تجلى مىكند .
نيز معناى اين آيه روشن مىشود كه
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً
« 4 »
يعنى از بين بردن مال ايتام در دنيا به صورت آتش شكم در قيامت متجلى مىشود . نيز
هامش
( 1 ) - نمل ، 62 .
( 2 ) - رعد ، 14 .
( 3 ) - توبه ، 49 .
( 4 ) - نساء ، 10 .