فردا و پس فردا كدامست ؟ برق و رعد و صداى آن چيست ؟ محاق ماه چيست ؟
نامه قيصر براى معاويه خوانده شد به او گفتند پاسخ اين پرسشها در خور اطلاع تو نيست ممكن است پاسخ نابجايى بدهى در نتيجه از چشم قيصر بيفتى ، نامهاى بهعباس بنويس و از او تقاضا كن تا پاسخ قيصر را بدهد . معاويه چنين كرد و ابنعباس پاسخ سؤالات بدين شرح نگاشت :
شىء همانست كه خدا فرموده
مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ .
« 1 » لا شىء دنياست كه آشكار مىگردد و فانى مىشود . دينى كه خدا جز آن را نمىپذيرد لا إله الا اللَّه محمد رسول اللَّه است .
كليد نماز اللَّه اكبر است . كشته بهشت لا حول و لا قوة الا باللَّه العلى العظيم است . نماز هر چيز سبحان الله و بحمده است . چهار موجود روح دار كه در پشت پدران و رحم مادران نبودهاند آدم ، حوا ، عصاى موسى ، قوچ فدايى اسماعيل است . مرد بىپدر مسيح است . مرد بىخويشاوند آدم است . قبرى كه با صاحبش حركت كرد ماهى يونس بود . قوس و قزح وسيلهى امان خدا از غرق شدن بندگان است ، زمينى كه خورشيد بر آن تابيد ، رود نيل بود كه براى بنىاسرائيل شكافته شد . روندهاى كه حركت كرد ، كوه طور سيناست . فاصله اين كوه تا ارض مقدسه چهار شب راه بود . از آن پس كه بنىاسرائيل سر به عصيان برآوردند خداى متعال كوه طور را مانند پرندهاى بالاى سر آنها به پرواز درآورد و منادى ندا كرد اگر تورات را پذيرفتيد اين بلا را از شما بر طرف مىسازم و در غير اين صورت بر روى سر شما خواهم انداخت ، يهوديان ترسيدند و تورات را پذيرفتند و خدا كوه را بجاى خود برگردانيد . درختى كه بدون آب روئيد ، درخت كدو بود كه خدا آن را براى يونس خلق نمود . بىروحى كه نفس مىكشد صبح است
وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ .
« 2 » امروز عمل است ، ديروز مثل است ، فردا اجل است ، پس فردا آرزو و امل است . برق تازيانههايى است كه فرشتگان در اختيار دارند و به ابرهامى زنند و صداى آن همان زجريست كه در آنها بوجود مىآيد . محاق در ماه را خدا چنين فرموده
وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً
« 3 » ، و هرگاه محاق وجود نداشت شب از روز و روز از شب امتياز داده نمىشد .
هامش
( 1 ) - انبياء ، 30 .
( 2 ) - تكوير ، 18 .
( 3 ) - اسراء ، 12 .