ابوذر و عثمان
عثمان كيسه درهمى توسط غلامى سوى ابوذر فرستاد و به او گفت : اگر قبولش كرد تو آزادى . غلام با كيسه سوى ابوذر آمد و اصرار بر قبول كيسه مىكرد ولى او نمىپذيرفت . غلام گفت : بپذير كه پذيرفتن تو ، موجب آزادى من است . ابوذر گفت : آرى ، ولى بردگى من در پذيرش آنست .
مقامهاى انتباه
نخستين مقام انتباه ، بيدارى از خواب غفلت است . پس از آن نوبت توبه مىرسد كه به معناى بازگشت به خدا پس از فرار است . در پى آن نوبت ورع و تقوى باشد ، البته ورع متدين ، پرهيز از حرامها و ورع پرهيزكار ، دورى از شبهات است . پس از آن نوبت محاسبه مىرسد و آن شمردن هر آن چيزى است كه نسبت به خود و ديگران از انسان صادر شدهاست . سپس اراده است و آن رغبت با زحمت در رسيدن به مقصود است . پس از آن زهد است و آن ترك دنيا و تنفر از غير مولى است . سپس فقر است و آن خالى شدن قلب از آنچه ندارد ، فقير كسى است كه وقتى توان چيزى را ندارد ، آن را درك كند . سپس صدق است و آن يكسانى ظاهر و باطن است . سپس صبر است و آن گلايه نكردن و نابود كردن نفس است . سپس تصبر است و آن وادار كردن نفس برسختى است . سپس رضا است و آن لذت بردن از بلاست . سپس اخلاص است و آن دخالت ندادن مردم از معامله تو با خداست .
سپس توكل است و آن اعتماد است در همهى امور بر خداى منزه و متعال ، و يقين به اينكه خير هر چيزى هم آن است كه خدا براى وى اختيار نمايد .
عبرت
از خطبههاى پيامبر صلى الله عليه و آله اين است كه : اى مردم شما جانشينان گذشتگان و بازمانده پيشينيان هستيد . آنان از شما توانشان بيشتر ، و شوكتشان زيادتر بود ، به حدى كه بنيانهاى مهم را برمىانداختند ، ولى خدا بر آنها چيره شد و توان قبيله نتوانست آنان را يارى رساند و فديهاى از آنان پذيرفته نشد ، پس شما براى آينده خود توشه برگيريد پيش از آنكه يكباره در چنگال مرگ گرفتار شويد و از توشه غافل شويد چه اينكه قلم تكليف آنچه بايد بنويسد نوشتهاست .
محاسبه
از خطبههاى پيامبر صلى الله عليه و آله است كه : پيش از آنكه محاسبه شويد ، خود را محاسبه كنيد و