حداقل از عصر امام عسكرى عليه السّلام ( بنا به تصريح شيخ طوسى در امالى ) متكفّل امر وكالت بوده ، و اين منصب را تا عصر سفير سوم برعهده داشته است . و قبلا گذشت كه در صورتى كه نسبت « همدانى » را « همدانى » قرائت كنيم و نه « همدانى » ، اين احتمال كه وى ساكن همدان نيز بوده منتفى نيست .
از ادله وكالت وى در عصر غيبت ، روايت شيخ صدوق است ؛ زيرا در روايت مربوط به معرفى وكلايى كه موفق به رؤيت حضرت مهدى عليه السّلام و وقوف بر معجزاتش شدند آمده كه : « و من أهل آذربيجان : القاسم بن العلاء » . 1468712 خ 0 638 خ از ابن طاووس نيز نقل شده كه وى وكيل ناحيه بوده است . 2468712 خ 0 639 خ او از جمله كسانى بود كه توقيعات ناحيه مقدّسه براى وى صادر مىشد ؛ و او وسيله ابلاغ توقيعات به شيعيان بوده است ! بنا به نقل كلينى و مفيد ، وى در يك مورد ، طى نامههايى به ناحيه مقدّسه ، دعا براى سلامتى فرزندانش را طلب مىكند ؛ ولى پاسخى نمىرسد ! و همه پسرانش از دنيا مىروند . ولى هنگامى كه فرزندش حسن ( كه بعد از او در امر وكالت ، جانشين پدر شد ) متولد مىشود ، طى نامهاى به ناحيه ، دعا براى بقاى وى را طلب مىكند ؛ و پاسخ مىرسد كه : « وى باقى مىماند ! » 3468712 خ 0 640 خ بنا به روايتى ديگر ، وى طى سه نامه به ناحيه ، حوايجى را مىطلبد ، و در ضمن آنها بيان مىكند كه سنّ وى بالا رفته و فرزندى ندارد ؛ ولى در پاسخ ناحيه ، ضمن اجابت ديگر حوايج ، هيچ اشارهاى به حاجت اخير وى نمىشود ! وى مجدّدا در مكتوب چهارم ، درخواست ياد شده را تكرار مىكند و اين بار پاسخ مثبت مىرسد ! و حضرت ، ضمن توقيع ارسالى ، در حق وى چنين دعا مىفرمايد : « خدايا وى را فرزند ذكورى كه موجب روشنى چشمش شود روزى فرما ؛ و اين حمل را كه از آن او است ، فرزند ذكورى مقرّر فرما ! » هنگامى كه توقيع ناحيه به دستش مىرسد ، وى هيچگونه اطلاعى از اينكه كنيزش داراى حمل است ، نداشت ! و پس از تحقيق ، متوجه مىشود كنيزش حامل است ؛ و پس از چندى از وى داراى فرزندى ذكور مىشود ! 4468712 خ 0 641 خ
اين روايات حاكى از ارتباط مستقيم وى با ناحيه مقدّسه ، صدور توقيعات براى او و قرب و مقبوليت او در نزد امام دوازدهم عليه السّلام مىباشد .
روايت مفصّلى كه شيخ طوسى درباره وقايع روزهاى آخر عمر « قاسم بن علاء » نقل كرده ، ابعاد بيشترى از شخصيت ممتاز وى را آشكار مىسازد . حاصل اين روايت آن
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 581
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٥٨١