يزيد مدت سه سال حكومت كرد و از شام بيرون نرفت تا به سفر حج و رفتن بمدينه و گفتگوى او با على بن الحسين ( ع ) چه رسد .
بودن چنين حديث و مانند آن در كتابهاى دانشمندان طبقهء اول از محدثان نشان ميدهد كه آنان بيشتر به نقد روايتى حديثها توجه داشتهاند و كمتر به نقد آن از جهت درايت پرداختهاند . به نظر مىرسد اين حديث را نيز فرزندان كسانى ساختهاند ، كه پدرانشان از بيم جان با پسر عقبه چنان بيعتى كردند اما يكى از راويان عمدا يا سهوا جاى مسلم بن عقبه را با يزيد عوض كرده است .
يزيد در ربيع الاول سال شصت و چهارم هجرى در سن سى و هشت يا سى و نه سالگى در حوّارين در گذشت ، درحالىكه كارنامهء حكومت سه سال و اندماههء او كشتن پسر دختر پيغمبر ، اسير كردن خاندان رسول خدا ، قتل عام مدينه و ويرانى خانهء كعبه بود . پس از يزيد مردم شام با پسرش معاويه بيعت كردند ، اما حكومت او دوامى نيافت .
با مرگ معاويه از نو شورش برخاست . اين بار شام نيز از آشوب بر كنار نماند .
شام پس از مرگ يزيد گرفتار ستيزههاى قبيلهاى و همچشمىهاى قيسى و يمانى گرديد « 1 » مادر يزيد ميسون دختر بجدل بن أنيف از تيرهء كلبيان است . ضحّاك بن قيس داروغهء شام كه در زندگانى معاويه پايهء حكومت يزيد را گذارد و پس از مرگ او براى وى خدمتگزارى وفادار بود از تيرهء قيس و از عربهاى شمالى است .
در دورهء خلافت كوتاه يزيد و دورهء كوتاهتر حكومت پسرش معاويه ، كلبيان اندك اندك در قدرت دخالت كردند و بر قيسيان سخت گرفتند . اين كار بر ضحاك بن قيس گران افتاد . وى پس از مرگ يزيد طرفدار حكومت پسر زبير گرديد . عبد الله بن زبير از عربهاى عدنانى است . با درگيرى كلبيان و قيسيان در مرج راهط « 2 » و پيروزى قيسيان و خلافت مروان ، آشوب شام فرو نشست و آرامشى در اين سرزمين پديد آمد .
آتش حجاز را عبد الله پسر زبير كه پس از مرگ معاويه خود را خليفه
هامش
( 1 ) . رجوع كنيد به زندگانى فاطمه زهرا ص 168 به بعد زير عنوان « براى عبرت تاريخ » از نويسنده كه جزء همين سلسله كتابهاست .
( 2 ) . جايى است در غوطهء دمشق در سمت مشرق آن ( از معجم البلدان )