متن : دليل نقلى دلالت كرده است بر آنكه بهشت و دوزخ ، هم اينك آفريده شدهاند ، و دليلهاى معارض با آن به تأويل برده مىشوند .
شرح : مردم در اينكه آيا بهشت و دوزخ هم اينك آفريده شدهاند يا نه ، اختلاف كردهاند . گروهى معتقدند كه آنها اينك آفريده شدهاند و اين ، قول ابى على است .
ابو هاشم و قاضى برآنند كه آنها آفريده نشدهاند .
گروه نخست به اين آيات تمسك جستهاند :
« أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ » ؛
« 1 » [ و براى نيل به آمرزشى از پروردگار خود و بهشتى كه پهنايش به قدر آسمانها و زمين است و ] براى پرهيزگاران آماده شده است ، [ بشتابيد ] » ؛
« أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ ؛
« 2 » [ بترسيد از آتشى كه ] براى كافران آماده شده است » ؛
« يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ ؛
« 3 » اى آدم ، تو و همسرت در بهشت سكونت كنيد . » ؛
« عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى ؛
[ و قطعا بار ديگر هم او را ديده است ، نزديك سدرة المنتهى ] در همان جا كه جنّة المأوى است . » جنة المأوى جايى است كه پاداش اعمال نيك داده مىشود . بنابراين ، آيه دلالت مىكند بر اينكه بهشت اينك در آسمان آفريده شده است .
ابو هاشم به اين آيه احتجاج كرده است :
« كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ ؛
« 4 » هر چيزى هلاك و نابود مىشود جز وجه خداوند . » پس اگر بهشت اينك آفريده شده باشد ، نابود شدن آن ضرورى خواهد بود ، و تالى باطل است ، چون خداوند مىفرمايد :
« أُكُلُها دائِمٌ ؛
« 5 » ميوهاش هميشگى است . »
پاسخ : هميشگى بودن ميوه دلالت بر آن دارد كه نوع آنچه خورده مىشود باقى است ، بدين معنا كه مثل آن همواره خلق مىشود ، و ميوههاى بهشت را وقتى بهشتيان مىخورند ، از بين مىرود ، جز آنكه خداوند مثل آن را مىآفريند . و هلاكت عبارت
هامش
( 1 ) - آل عمران / 133 .
( 2 ) - آل عمران / 131 .
( 3 ) - بقره / 35 .
( 4 ) - قصص / 88 .
( 5 ) - رعد / 35 .