و قيل : إنّ هناك طريقا واحدا على جهنّم يكلّف الجميع المرور عليه ، و يكون أدقّ من الشعر و أحدّ من السيف ، فأهل الجنّة يمرون عليه لا يلحقهم خوف و لا غم و الكفار يمرون عليه عقوبة لهم و زيادة في خوفهم فإذا بلغ كل واحد إلى مستقره من النار سقط من ذلك الصراط .
متن : ديگر امورى كه در دليلهاى نقلى آمده است : از قبيل ميزان ، صراط ، حساب و گشوده شدن نامههاى اعمال ، امورى ممكن است كه نقل بر ثبوت آن دلالت كرده است و از اين رو ، تصديق به آن واجب مىباشد .
شرح : احوال قيامت ، از قبيل ميزان [ - ترازوى سنجش اعمال ] ، صراط ، حساب و گشوده شدن نامههاى اعمال ، امورى ممكن است و خداوند به وقوع آن خبر داده است ، پس بايد به آن تصديق كرد . اما دربارهء چگونگى ميزان اختلاف كردهاند .
بزرگان معتزله گفتهاند : ترازوى حقيقى نهاده مىشود كه دو كفّه دارد و آنچه از حال مكلفان در آن هنگام براى اهل موقف آشكار مىگردد ، وزن مىشود ، يا به اين صورت كه كتابى كه طاعات در آن نوشته شده ، در كفهء خير و كتابى كه در آن گناهان نوشته شده ، در كفهء بدى نهاده مىشود و رجحان يافتن يكى از آن دو ، دليل بر غلبهء خير يا شر [ بودن فرد ] قرار داده مىشود ، و يا به گونهاى شبيه به آن ، زيرا ميزان در ادلهء نقلى آمده و اصل در كلام آن است كه ، در صورت امكان ، بر حقيقت حمل شود ، [ نه مجاز ] .
عباد و گروهى از بصرىها و جمعى از بغدادىها گفتهاند : مقصود از موازين ، عدالت است ، نه معناى حقيقى .
و اما صراط ، برخى گفتهاند : در آخرت دو راه وجود دارد : يكى به سوى بهشت مىرود و خداوند بهشتيان را به آن هدايت مىكند ، و ديگرى به سوى آتش مىرود و خداوند دوزخيان را به آن هدايت مىكند ، چنان كه خداى متعال دربارهء بهشتيان مىفرمايد :
« سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ ؛
« 1 » به زودى آنان را راه
هامش
( 1 ) - محمد / 5 و 6 .