فجرى مجرى طالب سلامة البدن ، و إن لم يكن هو الغاية بأن يندم عليه لأنّه قبيح و فيه عقاب النار و لو لا القبح لما ندم عليه ، و إن كان فيه خوف النار ، صحّت توبته ، و كذا الإخلال بالواجب : إن ندم عليه لأنّه إخلال بواجب و عزم على فعل الواجب في المستقبل لأجل كونه إخلالا بواجب فهي توبة صحيحة ، و إن كان خوفا من النار أو من فوات الجنة فإن كان هو الغاية لم تصح توبته و إلّا كانت صحيحة ، و لهذا أنّ المسيء لو اعتذر إلى المظلوم لا لأجل إساءته بل لخوفه من عقوبة السلطان لم يقبل العقلاء عذره .
متن : شخص [ در مقام توبه ] ، از انجام قبيح به خاطر قبح آن پشيمان مىشود ، و گرنه توبه منتفى خواهد بود . و ترس از آتش ، اگر غايت [ و غرض نهايى شخص در توبهاش ] باشد ، توبه منتفى خواهد بود ، و همچنين است حكم ترك واجب [ و توبه از آن . ]
شرح : بر توبه كننده واجب است كه بر ارتكاب قبيح ، به خاطر قبح آن ، پشيمان شود و تصميم بگيرد كه ديگر آن را تكرار نكند ، زيرا در غير اين صورت حقيقتا توبه نكرده است ، بلكه مانند كسى خواهد بود كه براى حفظ سلامت بدن يا براى حفظ آبروى خودش توبه مىكند تا نزد مردم رسوا و بدنام نگردد . چنين چيزى توبه به شمار نمىآيد چون شخص در واقع ، پشيمان نشده است .
و اما كسى كه از ترس آتش دوزخ توبه مىكند ، اگر ترس از آتش غرض نهايى در توبهاش باشد ، بدين معنا كه اگر ترس از آتش نبود او توبه نمىكرد ، اين نيز همان حكم را دارد ، يعنى توبهء او صحيح نيست ، زيرا توبهء از قبيح به خاطر قبح آن نمىباشد ، و به منزلهء كسى خواهد بود كه براى حفظ سلامت جسم خود توبه كرده است . و اگر ترس از آتش غرض نهايى او نباشد ، به اين صورت كه بر آن كار پشيمان شود به خاطر آنكه قبيح است و در آن كيفر آتش مىباشد ، به گونهاى كه اگر قبيح نبود ، بر آن پشيمان نمىشد ، هر چند ترس از آتش در آن باشد ، توبهاش صحيح خواهد بود . ترك واجب نيز همينگونه است : اگر بر آن پشيمان شود از آن جهت كه ترك واجب است و
ترجمه و شرح كشف المراد ( فارسى ) — صفحة 222
مساهمون: العلامة الحلي
ص٢٢٢