1 - اينكه در مقايسه با طاعت اطلاق شود ، پس گفته مىشود : اين گناه در برابر آن طاعت ، كوچك است يا كوچكتر از آن طاعت است ، به اعتبار آنكه كيفر آن گناه در هر وقت ، از پاداش آن طاعت در هر وقت ، كمتر مىباشد . دليل اينكه عموميت وقت را شرط كرديم [ و گفتيم : « در هر وقت » ] آن است كه هرگاه وضعيت در آن مخالف گردد ، به اينكه گاهى پاداش طاعت از كيفر گناه فزونى يابد و گاهى كاهش يابد ، نمىگوييم كه اين گناه نسبت به آن طاعت به نحو مطلق كوچك است ، بلكه كوچك بودن آن مقيد مىشود به حالتى كه كيفرش كمتر از پاداش طاعت باشد . و حصول اختلاف بواسطهء امورى است كه مقارن با طاعت و گناه مىباشد ، مثلا انفاق كردن در راه خدا مختلف مىباشد ، [ گاهى ثوابش اندك و گاهى فراوان است ، ] همانگونه كه خداى متعال مىفرمايد :
« لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ ؛
« 1 » كسانى از شما كه پيش از فتح [ مكه ] انفاق و جهاد كردهاند [ با ديگران ] يكسان نيستند . »
2 - اينكه در مقايسه با گناه ديگر اطلاق شود ، پس گفته مىشود : اين گناه كوچكتر از آن گناه است ، بدين معنا كه عقاب اين در هر وقت ، كمتر از عقاب ديگرى است .
3 - اينكه در مقايسه با ثواب انجام دهندهء آن گفته شود ، بدين معنا كه عقاب آن در هر زمان از ثواب انجام دهندهء آن گناه در هر زمان كمتر است . و اين همان چيزى است كه علما به آن گناه صغيره مىگويند . « 2 » .
هامش
( 1 ) - حديد / 10 .
( 2 ) - علامهء شعرانى در توضيح اين قسمت ( ص 582 ) نوشته است : « شارح علامه فرمود بايد ابتدا معنى صغيره و كبيره را بيان كرد و فرق ميان آنها معين نمود و چند معنا براى صغيره و كبيره ذكر كرد كه همه صحيح است و در عبارات شرعى بر هر يك اطلاق شده است فى الجمله و اما آن معنا كه در زمان ما ميان فقهاى اخير و اهل حديث متداول است . اصلا ذكر نكرده است و آن معانى كه ذكر كرده [ عبارتند از : ] نخست : كبيره و صغيره نسبت به طاعت ، يعنى گناهى را با طاعتى مىسنجد اگر عقاب گناه بيش از ثواب آن طاعت بود آن را كبيره گويند نسبت به آن طاعت و اگر كمتر بود صغيره .
دوم : آنكه كبيره و صغيره گناهان را نسبت به يكديگر بسنجند چنان كه گويند نظر كردن به زن اجنبى -