متن : و او زاهدترين مردم پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود .
شرح : اين وجه پنجم است و تقرير آن چنين است : على عليه السّلام زاهدترين مردم پس از رسول خدا است ، پس او از ديگران افضل است .
بيان مقدمهء نخست آن است كه به طور متواتر از آن حضرت نقل شده كه او سيّد ابدال « 1 » است . و در شناخت زهد و سلوك در آن ، و ترتيب احوال رياضتها و ذكر مقامات عارفان ، به سوى او بار سفر بسته مىشود [ تا اين امور از او آموخته شود . ] . او در طعام و لباس بر خود سخت مىگرفت ، و هرگز از غذايى سير نخورد . عبد اللّه بن ابى رافع گفته است : روزى بر على عليه السّلام وارد شدم ، پس او انبان مهر كردهاى را پيش آورد . [ وقتى آن را گشود ] در آن نان جوى خشك و سفت بود . و على عليه السّلام از آن خورد .
گفتم : اى امير مؤمنان ! براى چه آن را مهر كردهاى ؟ گفت : ترسيدم اين دو فرزند ، آن را با روغن زيتون يا روغن كره آغشته كنند . » اين چيزى است كه على به آن اختصاص دارد و كسى با او در آن شريك نيست ، و هيچكس به برخى از مراتب آن نيز نرسيده است .
پاپوش آن حضرت از ليف درخت خرما بود و پيراهن خود را گاه به قطعه چرم و گاه به ليف وصله مىزد . كمتر اتفاق مىافتاد با نان خشك ، خورش بخورد ، و اگر گاهى با نان چيزى ديگر مىخورد ، آن چيز نمك يا سركه بود ، و اگر بهتر مىخواست ، سبزى بود و اگر بيشتر مىكرد ، شير بود . او جز به مقدار اندك ، گوشت نمىخورد و مىگفت :
« شكمهايتان را گور حيوانات مسازيد . » على عليه السّلام دنيا را سه طلاقه كرده بود .
مقدمهء دوم روشن است .
هامش
( 1 ) - ابدال در اصطلاح صوفيه عابدان از دنيا گذشته و كناره گيرند ، و على ( ع ) رأس آنان بود . رجال مردان خدايند كه راه سلوك به مردم مىآموختند و علوم صوفيه مبنى بر دو اصل است : يكى رياضت مرتب و تمرين براى شكستن سورت شهوت و هواهاى دنيوى با مراتب مختلفه آن ؛ و ديگر مقامات عارفين پس از رياضت و چنان كه علامه فرمود ، اصل هر دو از على ( ع ) است . و ترتيب رياضت و مقامات عارفين به تواتر ، منقول از آن حضرت است . ( علامه شعرانى ، شرح تجريد ، ص 543 ) .