رشيد الدّين و طواط
از شاعران و نويسندگان مشهور قرن ششم ه ق . است كه در حدود سال 480 ه ق . در بلخ متولّد شد و جوانى را در فراگيرى ادبيات در آن شهر گذراند و سپس به خدمت علاء الدّين اتسز خوارزمشاه درآمد و سى سال در دربار او صاحب ديوان انشا بود .
رشيد در نظم و نثر فارسى و عربى مهارت كامل داشت . صنايع لفظى را در شعر بسيار مراعات كرده و قصايد وى همه مصنوع و مسجّع مرصّع است .
ديوان اشعارى به زبان فارسى و عربى دارد . از كتب مشهورش « حدائق السحر فى دقائق الشعر » در علم معانى و بيان است كه بيشتر مطالب آن را از كتاب « ترجمان البلاغه » محمّد بن عمر رادويانى گرفته است . كتاب ديگرش « مطلوب كل طالب الامير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع ) » مىباشد . كه ترجمهى صد سخن كوتاه از امام على ( ع ) است كه معروف به صد كلمه يا مطلوب كل است .
رشيد الدّين علاوه بر قصايد و غزليات ، نامههايى به نام منشآت دارد .
وى پس از 93 سال زندگى در سال 573 ه ق . درگذشت « 1 » .
- * -
فرزند حيدر است و خداوند مفخر است * چون او كِراست مُنتسب امروز و مُكتسب
* * *
تو به حرب اندر خراميدى به كردار على * در كف ميمون تو تيغى بسان ذو الفقار
* * *
فرزند حيدرى تو و در نوك كِلك تو * يزدان نهاده معجزهى صد چو ذو الفقار « 2 »
* * *
با حملهى تو قلعه اموى را چه قدر * خيبر چه پاى دارد با مرد ذو الفقار « 3 »
* * *
خاندان طاهر پيغمبر اندر محنتاند * غم خورد زين حال هر كش اعتقاد طاهر است
آن كه دين را كرد نصرت ذو الفقار جدّ او * در مضيقى اوفتاده ، بىمعين و ناصر است
تا شنيدم كز فلك آل پيمبر شاكىاند * ناكسم گر جان من از زندگانى شاكر است
نى به سوى هيچ عشرت سينهى من مايل است * نى به روى هيچ راحت ديدهى من ناظر است
من كيم خود ؟ كز براى اين سبب در خلد عدن * خسته روح كاظم است و رنجه جان باقر است
* * *
اى صدرِ آل حيدر اگر غايبم ز تو * اندر دلم محبت صدر تو حاضر است
هامش
( 1 ) - مشاهير دانشمندان اسلام ؛ ج 3 ، ص 260 . فرهنگ شاعران زبان پارسى ؛ ص 228 .
( 2 ) - ديوان سعيد نفيسى ؛ ص 49 ، 216 ، 240 .
( 3 ) - ديوان ركن الدّين همايون فرخ ؛ ص 250 .