شعر معاصر
بررسى شعر از دورهى مشروطيت به بعد ، همانند ديگر انواع شعر فارسى با اوضاع كلى اجتماعى ، سياسى و اقتصادى اين مملكت پيوستگى تام دارد و بزرگانى رنج تحقيق و تحليل شعر اين روزگار و ويژگيهاى حاكم بر آن را كشيدهاند كه حماسهى عاشورا و شعر حسين نيز جزء لاينفك آن است . در عصر مشروطه و پس از آن ، كسانى چون ابو القاسم لاهوتى ، تقى رفعت و شمس كسمايى جريان نوآورى را بويژه در عرصهى شعر پى مىگيرند . حاصل اين تلاشها را در « افسانه » ى نيما يوشيچ مىبينيم كه در سال 1301 شمسى به چاپ رسيد . اين منظومه را سرآغاز « شعر نو » دانستهاند . نيما پس از « افسانه » به استحكام پايههاى نوآورى خويش مىپردازد و چريانى تازه را در شعر فارسى به وجود مىآورد . بعد از او ، پيروان شعر نيمايى با سرودن آثارى ارزشمند و در خور اين حركت را ادامه مىدهند و كمال مىبخشند .
شعر نو نيمايى را از دو جهت مىتوان بررسى كرد :
1 - محتوا و درون مايه : نگاه تازه به طبيعت و جهان و اشياء و زندگى ، جهتگيرى اجتماعى و استفاده از نمادها در طرح مسائل اجتماعى ، انعكاس فضاهاى طبيعى و رنگ محلّى در شعر ، همچنين زبان و شيوهى بيان نو كه لازمهى توصيف ديدگاهها و برداشتهاى تازهى شاعر است .
2 - شكل و قالب : نوآورى و تنوع در قالب و وزن شعر ، كوتاه و بلند شدن مصرعها و جابهجايى قافيهها .
شعر معاصر پس از نيما در سه شيوه ادامه يافت :
1 - شعر آزاد يا نيمايى كه وزن دارد ، اما جاى قافيه در آن مشخص نيست . مانند بعضى سرودههاى قيصر امين پور ، سهراب سپهرى و مهدى اخوان ثالث .
2 - شعر سپيد كه آهنگ دارد اما وزن عروضى ندارد و جاى قافيهها در آن مشخص نيست ، مانند برخى از اشعار على موسوى گرمارودى .
3 - موج نو كه نه آهنگ دارد ، نه قافيه و نه وزن عروضى و فرق آن با نثر در تخيّل شعرى است مانند برخى از اشعار احمد رضا احمدى ، شعر موج نو به دشوارى و پيچيدگى مشهور است .
اما شاعران معاصر را نيز به دو گروه عمده مىتوان تقسيم نمود :
الف ) شاعران كهن سراى معاصر كه در قالبهاى كهنه شعر سرودهاند ، مانند شهريار ، اميرى فيروز كوهى ، پژمان بختيارى ، مهدى حميدى ، حبيب يغمايى ، صادق سرمد و . . .
ب ) شاعران نو پرداز معاصر كه در قسمت بالا به آن اشاره شد .
انقلاب اسلامى ايران ، فصلى تازه در شرايط سياسى ، اجتماعى و فرهنگى ما گشود . اين انقلاب كه از فرهنگ پر بار اسلامى و از حماسهى عظيم عاشورا الهام مىگيرد . تأثيرى ژرف بر ادبيات ايران داشته است . مضامين موجود در آثار شاعران و نويسندگان اين دوره عبارتند از : طرح حماسهى عظيم عاشورا ، عشق به ولايت و اهل بيت « ع » ، تكريم و تجليل از شهيد و شهادت ، انتظار موعود و . . .
در نوشتهها و سرودههاى اين دوره ، نگاه تازه به انسان و جهان و بهرهگيرى از آيات و روايات و نمادهاى دينى ، ملى و تاريخى فراوان است . پس از پيروزى انقلاب ، مضامين تازه ، پويا ، انقلابى و اجتماعى با الهام از فرهنگ اسلامى و عناصر پرشور حماسى به ويژه عاشوراى حسينى فضاى نثر و شعر را آكند . شعر حسينى به دليل برخوردارى از عاطفهى رقيق و صادقانه در كنار حماسهاى آتشين و انقلابگر ، در اوج اقتدار شعر معاصر ايستاده است و پوياتر از هر زمان و به زبان آنان سخن مىگويد و به دليل ارتباط با علقههاى قلبى آنان پايگاهى وسيعتر از بسيارى ديگر از اشعار را داراست شعراى اين دوره به ويژه نسل جوان