عبد الرحمن الشرقاوى
عبد الرّحمن الشّرقاوى ، نويسنده و اديب معاصر مشهور است . وى به سال 1920 ميلادى در روستاى « الدلاتون » در كشور مصر به دنيا آمد ، و از دانشگاه حقوق در سال 1943 ميلادى فارغ التحصيل شد ؛ دو سال به عنوان وكيل و چند سال به عنوان بازرس وزارت معارف به كار مشغول گرديد . از مهمترين آثار او : « على امام المتقين » « الفتى مهران » و « فتح عكّا » را مىتوان نام برد .
عبد الرحمن به نوشتن نمايشنامه پرداخت . امّا در نمايشنامه خود به شعر روى آورد . البتّه شعر نمايشى كه به مرور زمان خود را در تغيير اسلوب شعرى و فاصله گرفتن از شعر غنايى تثبيت نموده بود و شعر آزاد را كه بستر مناسبترى براى القاء مفاهيم درامى بود برگزيد ، و بدينگونه اين نوع ادبى در ميان ادباى عرب پذيرفته شد و بدون شك عبد الرحمان الشرقاوى نقش عمدهاى را در اين تحول و شكوفايى ايفا نمود . نمايشنامهى مشهور او « الحسين تأثرا شهيدا » نام دارد . جنبهى سياسى اجتماعى كاملا غالب است . و شاعر تلاش مىكند براى مشكلات عصر خويش از طريق قصّه و نمايش راه حل ارائه نمايد .
شرقاوى در اثر خود تلاش نموده حوادث را آنگونه كه اتفاق افتاده از ميراث تاريخى دينى برگيرد و چنان كه خود مىگويد از سبكى بين « قصيده » و « قصّه » براى ترسيم حادثه استفاده نمود تا تأثير آن را در جان مخاطب بيفزايد او با اين سبك تاريخ گذشته را بازسازى نموده و خود مىگويد :
« اگرچه امكان عبور از گذرگاه زمان وجود ندارد ولى مىتوانيم آنچه را در تاريخ اتفاق افتاد به آينده پيوند زنيم . لحظاتى در تاريخ وجود دارد كه با ارزشها و اشاراتش بهگونهاى خاص مىدرخشد و به تو اين احساس دست مىدهد كه گويا از واقعيات زندگى خود سخن مىگويى و نسبت به آينده از آن حوادث كسب بينش مىكنى و يقين مىكنى انسان مىتواند وضع فاسد را دگرگون و بازسازى كند . » « 1 »
شرقاوى در اين نمايشنامه به حقيقت تلاش كرده با توجه به واقعيتهاى سياسى - اجتماعى عصر خود ، آفتهاى جامعه و شيوهى مقاومت و ايستادگى در برابر آن را بيان نمايد و ارزش آزادگى و عزّت را به مردم تفهيم كند .
نمايشنامه شرقاوى در سالهاى شكست عبد الناصر نوشته شده از همينروست كه مؤلف احساس مىكند جامعهاش به الگوهايى نياز دارد كه قهرمانى ، شرافت و فداكارى را از آنان بياموزد و با ورود در معركههاى جانكاه ارزشها و فضايل را حياتى دوباره بخشد . « 2 »
از سوى ديگر شيوه نقل و روايى از امور مشهور در اين نمايشنامه است و شرقاوى با هنرمندى تمام ، اشعار خود را با اين روايات هماهنگ مىسازد ، بهگونهاى كه با توجه به همسانى موسيقى و هموزنى اشعار با روايات ، تشخيص نصّ روايى از بقيّهى اشعار دشوار مىباشد . شرقاوى در تبيين شخصيت و حركت امام حسين ( ع ) بسيار موفق بود و باوجود اينكه از زمرهى نويسندگان اهل سنّت است ، روح شيعى و پيامهاى بنيادين امام را در بسيارى از مواضع به خوبى دريافته و با زيبايى به خواننده منتقل نموده است . دكتر عبد العزيز الموافى ، پيام و محور اصلى نمايشنامه را بدينگونه مىبيند « قضيه اساسى كه بر اين نمايشنامه حاكم است و حسين « رض » به خاطر آن جهاد كرد ، و براى برپايى آن خون شريفش را اهدا نمود ، جنگ و
هامش
( 1 ) - المسرح الشعرى بعد شوقى ؛ ص 83 .
( 2 ) - همانجا .