شيخ يوسف بحرانى
شيخ يوسف بن احمد بن ابراهيم بحرانى معروف به صاحب حدائق به سال 1107 ه ق در قريهى ماحوز « 1 » ، متولّد شد . وى از اعاظم علماى اماميه و شيخ اخباريهى عصر خويش و از فقهاى طراز اول شيعه است .
مقدمات علوم و فنون و ادب و بلاغت را نزد پدرش آموخت و در سال 1126 هجرى كه خوارج ، بحرين را به محاصرهى خود درآورده و كشتار عظيمى نمودند و به قتل و غارت شيعيان پرداختند ، خانوادهاش از بحرين به قطيف كوچ كردند امّا او كه ارشد اولاد پدر بود جهت تصفيهى امور پدر و ارسال كتب مدتى در بحرين بود كه با مشكلات بسيار مواجه گشت و بالاخره به خانواده پيوست . پدرش در قطيف درگذشت و بحرانى از همان آغاز جوانى مسئوليت زندگى خانوادهى خود را بر عهده گرفت امّا از تحصيل دست نكشيد . با آرامش اوضاع بحرين به وطن بازگشت و به حوزهى درس علماى بحرين چون شيخ احمد بلادى و شيخ عبد اللّه بلادى پيوست و مدارج عالى اجتهاد را طى كرد و به تدريس و زعامت اشتغال يافت .
در سال 1135 هجرى كه بحرين جزيى از ايران بود و اصفهان پايتخت صفويه به دست محمود افغان سقوط كرد براى بار دوّم هرجومرج و ناآرامى در بحرين از سر گرفته شد و او به شهرهاى ديگر ايران چون كرمان ، شيراز ، فسا هجرت كرد . كتاب مشهورش « الحدائق الناضرة فى احكام العترة الطاهرة » را در آن شهر آغاز كرد . با به قدرت رسيدن اصوليّون در اكثر شهرهاى ايران ، به خانهى او نيز كه از اخباريان صرف و تندرو بود در فسا حمله كردند و تمامى كتابخانهى او را غارت نمودند . او به قزوين رفت و از آنجا به قصد عتبات عاليات وارد عراق شد و در كربلا مقيم گشت و مدرسهى فكرى خويش را كه يكى از بزرگترين مراكز علمى شيعه است تأسيس نمود و عهدهدار تدريس در ضلع غربى صحن امام حسين ( ع ) شد و مسجد بزرگى نيز در نزديكى آستانهى حسينى بنا كرد كه تا امروز به نام او مشهور است و در آن به امامت و تدريس و فتوى مشغول گرديد . ورود بحرانى به كربلا با زعامت وحيد بهبهانى بر حوزهى علميّهى نجف مىباشد او كه از اصوليون و مخالفين سرسخت اخباريه بود ، بارها با يوسف بحرانى مناظراتى داشته است .
بحرانى كمكم از اخباريان ميانهرو گشت كه مشرب ملايمش از مؤلفاتش كاملا نمايان است .
شيخ يوسف بحرانى پس از بيست سال رياست و رهبرى به سال 1186 هجرى در كربلا وفات يافت و تشييع شكوهمندى از او به عمل آمد و تمامى حوزههاى علميّه در نجف و كربلا تعطيل گرديد و در پيشاپيش جمعيّت انبوه تشييعكنندگان ، بزرگترين مخالف فكرى او آية اللّه وحيد بهبهانى حركت مىكرد و نماز را بر او خواند و در رواق مطهر شرقى آستانهى حسينى به خاك سپرده شد . اكنون بقعهى او در حرم مطهّر حسينى ، مزار معروفى است .
وى مؤلفات و مصنفات مهم و نافعى از خود باقى گذاشته است كه آقا بزرگ تهرانى در الذريعه آنها را معرفى كرده است .
مهمترين آثار او عبارتند از : « الحدائق الناصريه » ، « الدرر النجفيه » ، « سلاسل الحديد فى تقييد ابن أبى الحديد » ، « الشهاب الثاقب فى معنى الناصب » ، « الكشكول » و « الأربعون حديثا فى مناقب أمير المؤمنين عليه السّلام » . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) - ماحوز : از روستاهاى بحرين .
( 2 ) - دايرة المعارف تشيّع .